Δευτέρα, 17 Μαρτίου 2014

ΠΑΛΑΙΟΧΩΡΙΟΝ ΓΡΕΒΕΝΩΝ



80.ΠΑΛΑΙΟΧΩΡΙΟΝ, ΤΟ




Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό “ΜΠΟΥΡΙΝΟΣ” Τεύχος 6Ο με έτος κυκλοφορίας 2014 του Επιμορφωτικού Εξωραϊστικού Εκπολιτιστικού Εξάρχου Γρεβενών







Γράφει ο Βασίλης Αποστόλου



Γενικά:  Το Παλαιοχώρι Βεντζίων είναι  χτισμένο σε υψόμετρο 800 μέτρα πάνω από τη θάλασσα.  Για να φτάσεις στον οικισμό από Γρεβενά διανύεις 35 χιλιόμετρα διερχόμενος κατά σειρά  τα χωριά Πόρος, Κνίδη, Κολοκυθάκι, Πυλωροί, Ποντινή κι από Κοζάνη αντίστοιχα τα χιλιόμετρα είναι 50  και περνάς από Λευκόβρυση, Πρωτοχώρι, Λευκοπηγή, Κερασέα, Αιανή, Χρώμιο, Ποντινή. Συνορεύει με κτηματικές περιοχές της Σκούμζιας, Ιερά Μονή Οσίου Νικάνορος, Σαρακήνα, Ποντινή, Παναγιά, Νεοχώρι. Για λίγο διάστημα, για λόγους παιδικής θνησιμότητας,  οι κάτοικοι εγκατέλειψαν το χωριό τους  κι εγκαταστάθηκαν ανατολικά του χωριού, σε απόσταση  δύο χιλιομέτρων,  στη θέση “ ΠΑΛΑΙΟΚΑΣΤΡΟ”.  Γρήγορα νοστάλγησαν κι επανήλθαν στο παλιό τους  χωριό στο Παλαιοχώρι. 


Κοινοτικά:  Η κοινότης  Παλαιοχωρίου συστάθηκε με το Β.Δ της 19-12-1918 με συνοικισμούς που την απάρτισαν Παλαιοχώριον και Μελεντσικό το οποίο μετονομάσθηκε σε Μελανή το 1927. Οι πρώτες εκλογές μετά την απελευθέρωση της περιοχής με τους Βαλκανικούς πολέμους του 1912-13  πραγματοποιήθηκαν στις 31 Μαΐου του 1915 με 19 εκλογικά τμήματα στην Υποδιοίκηση Γρεβενών.

Το έκτον με έδραν το χωρίον Σαρακίνα  ένθα θέλουσι ψηφίσει οι εκλογείς του χωρίου τούτου ως και οι των χωρίων Βέντζια (Κέντρον), Αγαλαίοι, Νησινίκος (Νησί), Χολένιστα (Δίπορο), Τουρνίκη (Παναγιά), Γουρουνάκι (Νεοχώρι), Μονή Ζάμπουρδας, Παλαιοχώρι, Βούρμποβον (Ιτέα), τόπον δε  ψηφοφορίας ορίζομεν την δημοτικήν Σχολήν. Στον εκλογικό κατάλογο που συντάχθηκε από την Υποδιοίκηση Γρεβενών οι εκλογείς του Παλαιοχωρίου ήταν  98.

Το έτος 1936 ο πρόεδρος της κοινότητας Ν.Σιδέρης συντάσσει πίνακα με την προβλεπόμενη παραγωγή γεωργικών προϊόντων ως ακολούθως: σίτος οκάδες 22.000, κριθή 5000, βρώμη 3000, σίκαλις 56.000, άχυρον 75.000.


Αφιερωτές στη Ζάμπουρδα:  Παλαιοχώρι 288 (Α΄Γραφή από 1534 ως 1692=106 από 1692 και εντεύθεν 180). Μελιαντσκό:201 (Α΄Γραφή από 1534 ως 1692=106 από 1692 και εντεύθεν 95). Μεταξύ των αφιερωτών του Παλαιοχωρίου σημαντικός αριθμός μοναχών: Ανεστίας μοναχής, Διονυσίας μοναχής (32δ), Δαμασκηνής μοναχής (32δ). Ευπραξίας μοναχής (32ε), Επίσης στις 14 Ιανουαρίου 1925 ο αναγνώστης Χαράλαμπος Χαρισίου Μυσοράχα ή Παρασκευά από Παληοχώρι…αφιέρωσεν εις τον Άγιον ένα χωράφι μαζί με τον καρπόν κείμενον στον Άγιον Ταξιάρχην εκ στρεμμάτων τριών…


Εκκλησίες: Ο Ναός της Αγίας Παρασκευής ανεγέρθη στην πλατεία του χωριού το έτος 1873. Είναι ο πολιούχος του χωριού (26 Ιουλίου) ο οποίος λειτουργεί ως ενοριακός. Της Παναγιάς (κοιμητηριακός) 1842. Του Προφήτη Ηλία (Αϊ-Λιάς) 1924. Του Αγίου Αθανασίου 1998. Των Αγίων Ταξιαρχών 1998.Της Παναγιάς Μελιαντσκού. Αγία Αικατερίνη στην περιοχή «Ριαχώβου». Αγίου Αθανασίου στο Παλιοτούρκο. Ανάληψη του Σωτήρος.


Βρύσες: Στη θέση Λιόκα. Το Βαϊνάκι για υδρευτικές ανάγκες των κατοίκων. Κλούρι για ύδρευση. Γιάντρια, Κρυοπήγαδο, Μπιτέρνα 


Εγκαταλελειμμένοι οικισμοί: «Κουνουβιό», «Μελιαντσκό», «Παλιοτούρκο»


             Οικισμοί:  α) Το «Κουνιοβό» ένας εγκαταλελειμμένος οικισμός δέκα κατοικιών με

             δροσιστική πηγή ,με  εκκλησία αφιερωμένη στους αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ

             απέχει από το χωριό 12 χιλιόμετρα. Β) Το «Μελιαντσκό»  τσιφλίκι του Τούρκου Μπέη

αποτελούνταν από 6 σπίτια γ)  Σε απόσταση 14 χιλιομέτρων βρίσκεται ο οικισμός

 Παλιοτούρκο με οκτώ κατεστραμμένα σπίτια και το ναό του Αγίου Αθανασίου με

βυζαντινές τοιχογραφίες  και το βακούφικο μύλο στη θέση «Ζερβόμυλοι», τσιφλίκι

 Μπέη.


Εκπαίδευση: Με απόφαση του Υπουργείου Παιδείας το έτος 1979 ιδρύθηκε γυμνάσιο και Λύκειο το οποίο λειτούργησε λίγα χρόνια. Σήμερα το γυμνάσιο λειτουργεί με λίγους μαθητές.


Οικονομία: Παραγωγή φασολιών, καλαμποκιού, σιτηρών,  αιγοπροβατοτροφία. Απασχόληση στη δραστηριότητα εξόρυξης χρωμίτη από (1950-1990) στη θέση Ξηρολίβαδο, 7 χιλιόμετρα μακριά του χωριού.  Με τα νερά της «Βίντσας» κινούνταν τρεις νερόμυλοι κι ένα μαντάνι.


Πανίδα: Η ενασχόληση των κατοίκων με την καλαμποκαλλιέργεια και κτηνοτροφία είχε ως αποτέλεσμα να επιβιώνει σημαντικός αριθμός ζώων όπως ασβός, αγριογούρουνο, λύκος.


Τοπωνύμια:  Παλιόχωρα, Παλιάμπελα, Μουρόκαμπος, Χωριό, Ποταμιά, Κακόλακκας, Ασβεσταριά, Κρανιές, Καστράκι, Παλιόκαστρο.


Χλωρίδα: Στην περιοχή κυριαρχεί ο δρυς, φράψο, κέδρο, πουρνάρι, πυξάρι.


Σχολείο: Το έτος 1873-74 λειτουργούσε σχολείο με 15 μαθητές με ετήσια δαπάνη συντήρησης στις 350 λίρες. Το 1912-13  λειτουργεί σχολείο 4 τάξεων με 32 μαθητές Υπηρετεί ως δάσκαλος ο Ευάγγελος Κ.Σιαμπανόπουλος 23 ετών με 5 έτη προϋπηρεσίας έναντι ετήσιου μισθού 14 λιρών και 15 κοιλών σιτάρι. Το σχολείο στεγάζεται σε δημόσιο οίκημα, είναι μονώροφο, αποτελείται από δύο δωμάτια, ο αριθμός των μαθητών είναι 45 για κάθε δωμάτιο (21-9-37). Ο διευθυντής του Δημοτικού σχολείου αναφέρει στις 15-12-39  ότι καλλιεργήθηκε τμήμα του σχολικού κήπου με 500 αμυγδαλιές και 400 βαλανιδιές. 


Πεσόντες:  Πρόεδρος Ανδρέας Τσιάρας. Μέλη Ιωάν. Σκρέκας, Αλέξ. Σιδέρης, Συν. 23-12-45. Οικίες 70. Κάτοικοι 497. Νόσοι ελονοσία, κοκύτης. Θύματα 3 εκτελεσθέντα υπό των Γερμανών. 


Πληθυσμός: 1920=203. 1928=312. 1940=443. 1951=503. 1961=633. 1971=489. 1981=445. 1991=419. 2001=388. 2011=237.


Κάτοικοι: Φίλεργοι, νομοταγείς, εργατικοί, φιλοπρόοδοι, αγαπούν τα γράμματα.


Αξιοθέατα
Στο μεσοχώρι  δεσπόζει  ο ιερός ναός της Αγίας Παρασκευής με έτος ανέγερσης το 1873, το καμπαναριό του 1897, το μνημείο πεσόντων,  τα παραδοσιακά καφενεία. Η περιοχή Χάβος προικισμένη από τη φύση με απαράμιλλες ομορφιές με απότομα βράχια, λίμνη και καταρράκτη. Την εκκλησία του Προφήτη Ηλία με το υπαίθριο θέατρο όπου δίδονται  μουσικές παραστάσεις και συγκεντρώνει πλήθος μουσικόφιλων της περιφέρειας Βεντζίων. Το λαογραφικό μουσείο με πλήθος εκθεμάτων από γεωργικά, κτηνοτροφικά εργαλεία, οικιακά σκεύη, είδη λαϊκής τέχνης. Τόποι προορισμού η κορυφή Ανάληψη (1125 μ.), η θέση Φακιόλι (1110μ.), οι περιοχές Μελιαντσικό, Ξηρολίβαδου.


Διοίκηση: Στις 13-12-25 πραγματοποιήθηκαν κοινοτικές εκλογές. Ψήφισαν 62 άρρενες κι εξελέγησαν οι Κοντόπουλος Αλέξανδρος 59, Κρικέλης Ιωάννης 57, Παπαγεωργίου Ευάγγελος 55, Παπαχριστοπούλου Ζήσης 55, Ιωάννης Σκρέκας 52. Το κ.σ  στις 13-9-31 με πρόεδρο το Φώτη Σιδέρη και συμβούλους τους Ε.Κρικέλη, Ι.Σκρέκα Α.Τσιάρα και Ι.Παρασκευά αποφάσισαν να παραμείνει όπως και κατά το παρελθόν το εκλογικό τμήμα Σαρακίνης.  Το 1935 πρόεδρος κι αντιπρόεδρος της κοινότητας ήταν οι  Σιδέρης Αλέξιος, Τσιάρας Ανδρέας. Πρόεδρος κοινότητας ο Ανδρέας Τσιάρας (1939.) Υπάρχουν διαφορές ως προς τα διοικητικά όρια με την κοινότητα Σαρακίνης στις θέσεις Γύφτισα μνήμα, Μπασίνα μανδρί, Μπασιάκος, Πύργοι, Ασπρόλακκος και Λάκκου.


Αθλητισμός-Πολιτισμός:  Το έτος 1977 η ποδοσφαιρόφιλη νεολαία του χωριού επισημοποιώντας  την αγάπη στον αθλητισμό ιδρύει το αθλητικό σωματείο «ΔΟΞΑ» με έμβλημα τον αετό. Παίρνει μέρος στο τοπικό ερασιτεχνικό πρωτάθλημα όπου και αγωνίζεται μέχρι σήμερα. Ο πολιτιστικός σύλλογος “Το Φλάμπουρο” διοργανώνει ποικίλες και καινοτόμες εκδηλώσει, διατηρεί λαογραφικό μουσείο, διοργανώνει εκδηλώσεις στο υπαίθριο θέατρο, αποτελεί πολιτιστικός παράγοντας της περιφέρειας Βεντζίων. Στο Παλαιοχώρι λειτουργεί γυμνάσιο και δημοτικό στη Σαρακήνα.


Σεισμός: Με το σεισμό της 13ης Μαΐου 1995 πολλά σπίτια έπαθαν σημαντικές ζημιές, πολλά κατέρρευσαν, το σχολείο με μικροζημίες δυστυχώς κρίθηκε κατεδαφιστέο. Η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής με σοβαρές φθορές με χρηματοδότηση της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Γρεβενών (90.128.000 €) και επίβλεψη της 11ης ΕΒΑ η οποία άρχισε το 1997 ολοκληρώθηκε με επιτυχία το 2001 (στέγη, αντικατάσταση μωσαϊκού στο νάρθηκα, γυναικωνίτης).



Αρχειακές πηγές: Ο Ταγματάρχης (μηχανικού) του ελληνικού στρατού Νικόλαος Σχινάς μετά από εντολή του Υπουργού Στρατιωτικών επισκέφθηκε τις υπόδουλες περιοχές Μακεδονίας, Ηπείρου και συνέταξε με όλα τα πληροφοριακά στοιχεία της περιοχής τα οποία σε βιβλίο με τίτλο “ Οδοιπορικές Σημειώσεις” που εκδόθηκε στην Αθήνα το 1886 για την περιοχή αναφέρει: «Από του Μετοχίου (Μονή Ζάβουρδας, Μετόχιον Παναγίας) η οδός βαίνουσα επί κλιτύος και δια κοντοκλάδων, έχουσα αριστερόθεν λίαν απότομον κατωφέρειαν, φέρει εις το χωρίον Παλαιοτούρκικο, χωρίδιον πτωχόν επί κλιτύος, και υπό χριστιανών οικούμενον, έχον 5 οικίας, αφθονίαν όμως χόρτου και υδάτων. Από τούτου δε η οδός, δι’ ομαλής κατωφερείας και εδάφους γυμνού δένδρων κατερχομένη, φέρει εις Μελεντσικό χωρίδιον, έχον, 10 οικίας χριστιανικάς, μίαν κούλιαν και χόρτον. Από τούτου οδός ανωφερής, βαίνουσα δια κοντοκλάδων φέρει εις Παλαιοχώριον χωρίον επί ράχης, έχον 50 οικίας χριστιανικάς, εκκλησίαν, ύδατα, κριθήν και χόρτον”. Πληθυσμός σύμφωνα με το Σχινά 95 άρρενες κάτοικοι.



Αγιογράφηση Ι.Ν.Α.Παρασκευής: Ο  Χριστόδουλος Ι.Ζωγράφος από Σιάτιστα συμφώνησε με τον επίτροπο Ιωάννη Κρικέλη και τους άλλους χωριανούς  στις 14 Μαΐου 1875 την αγιογράφηση του ιερού ναού Αγίας Παρασκευής  αντί του ποσού των 2.000 γροσίων. Τα 1300 γρόσια  θα τα εισπράξει για ένα μουλάρι τριών ετών και τα άλλα θα είναι μετρητά.

Βιβλιογραφία:

Ευθύμιου Σκρέκα, «Παλαιοχώρι Γρεβενών»

Νικολάου Θ.Σχινά «Οδοιπορικαί σημειώσεις» 1866

Προσωπικό αρχείο


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου