ΜΕΓΑ ΣΕΙΡΗΝΙΟΝ ΓΡΕΒΕΝΩΝ

66. Μέγα Σειρήνιον, το (μεικτός οικισμός)

Γράφει ο Βασίλης Αποστόλου.
Από το βιβλίο μου "ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΓΡΕΒΕΝΩΝ" σελίδες 386.

Γενικά: Χτισμένος σε υψόμετρο 649 μέτρων με πλησιέστερους οικισμούς τη Μυρσίνα, τις Αμυγδαλιές, τα Γρεβενά είναι ένα από τα μεγαλύτερα χωριά της Π.Ε Γρεβενών. Στην τουρκοκρατία ο οικισμός ήταν τσιφλίκι μπέη. Το 1924 εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες οι οποίοι προέρχονταν από Κάβζα, Βεζίρ-Κιοπρού, Πάφρα, Σαμψούντα, Τοκάτη.

Κοινοτικά: Στις 31-12-1918 ορίζεται έδρα κοινότητας και το 1997 προσαρτάται στο Δήμο Γρεβενών. Στις κοινοτικές εκλογές του 1925 ψήφισαν 121. Εκλέχτηκαν: Ευθύμιος Μπόζαρης 70, Ιωάννης Φαρμάκης 67, Γεώργιος Α. Σιούμπουρας 67,  Στέργιος Νταμπούλας 52, Δημήτριος Μπιάκας 50, Ευφημιανός Κυριακίδης 49, Αντώνιος Τσαμπαλιάνος 49, Φώτης Αθανασιάδης 47, Παύλος Αθαν. Μπλέτσος 47. Στον εκλογικό κατάλογο της Υποδιοικήσεως Γρεβενών του 1914 ήταν εγγεγραμμένοι  134 χριστιανοί και 25 μουσουλμάνοι οι οποίοι αναχώρησαν από το Μεγάλο Σειρήνι σύμφωνα με το  άρθρο 3 της σύμβασης της Λοζάνης που υπογράφτηκε στις 30-1-1923 περί ανταλλαγής των ελληνικών και τουρκικών πληθυσμών  στις 8-4-1924.

Αναφέρεται από την κοινότητα ότι στις 18-3-48 στο λόφο «Άγιος Κων/νος» υπάρχουν δύο τάφοι στρατιωτών Κρητών φονευθέντων κατά τον απελευθερωτικό αγώνα. Δε λήφθηκε ουδεμία μέριμνα εκ μέρους των Κοινοτικών Αρχών για την περίφραξη του χώρου τούτου (60/957).

Υπόμνημα της Διοικητικής Επιτροπής Ελληνικού Συναγερμού Μεγ. Σειρηνίου στις 14-4-53 με το οποίο αναφέρουν ότι «την περίοδο της αναταραχής (συμ.) 1946-49 το χωρίο υπέστη ολοσχερή λεηλασία κυρίως εις μικρά και μεγάλα ζώα, τρόφιμα, έπιπλα. Λόγω των ζημιών τις οποίες υπέστημεν στερούμεθα μικρών και μεγάλων ζώων ως και αροτριόντων τοιούτων δεδομένου ότι οι προκάτοχοι Κυβερνήσεις δεν μας πρόσεξαν, διότι εφάνημεν ήρωες. Καίτοι το χωρίον μας απέχει 5 χιλιόμετρα από την πόλη των Γρεβενών, δυνάμεθα να σας βεβαιώσουμε ότι το χειμώνα καθίσταται προβληματική η κάθοδος των κατοίκων του χωρίου μας και άλλων γειτονικών τοιούτων εις την πόλη, λόγω του βορβορώδους εδάφους. Με μικρή ενίσχυση της Πρόνοιας Εργασίας λύεται το αίτημά μας.

            Άπαντες οι κάτοικοι του χωρίου μας λόγω της μεγάλης οικον. κρίσεως δε δυνήθηκαν να ξοφλήσουν τις οφειλές των τόσον εις την Α.Τ.Ε όσον και τις κοινοτικές τοιαύτες και επί του προκειμένου θέματος υποβάλαμε παράκληση όπως τα χρέη μας εξοφληθούν μετά το πέρας της προσεχούς μας συγκομιδής.

            Παλαιά διάταξη απαγορεύει τον αλωνισμό εντός των χωρίων. Πλην όμως εις όλα τα χωρία της Επαρχίας Γρεβενών λόγω του ανωμάλου εδάφους δεν υπάρχουν χώροι κατάλληλοι προς αλωνισμό, ουδέ και συγκέντρωση των δεματίων γίνεται σε μεγάλους σωρούς ως συμβαίνει στα καμποχώρια, να διατρέχουμε τον κίνδυνο της πυρκαγιάς και συνεπώς έχομε τη γνώμη ότι ο αλωνισμός να αφεθεί ελεύθερος όπως συνέβαινε από αρχαιοτάτους χρόνους μέχρι σήμερον.

            Το κύριο πρόβλημα που απασχολεί σήμερα ολόκληρο τον Αγροτικό κόσμο της Επαρχίας μας είναι πώς να γίνει κύριος των «Λιπασμάτων», διότι τα λιπάσματα παρέχονται σε υψηλές τιμές και η αγορά των καθίσταται δυσχερέστατη. Δια να μεταβάλουμε και αυτές ακόμη τις μη νομίμους εκτάσεις σε γονίμους, πράγμα το οποίο αυξάνει την παραγωγή του γεωργού στο διπλάσιο, θα πρέπει τα λιπάσματα να χορηγούνται δωρεάν, πλην των μεταφορικών. Ούτω θα δυνηθεί το Κράτος να αποκτήσει επάρκεια σίτου και κατά συνέπεια Εθνική οικονομία».

Εγκρίνεται η χαλικόστρωση της οδού Μ. Σειρηνίου- Γρεβενών με το ποσό των 290.000 δραχμών το έτος 1959. Εγκρίνεται η κατασκευή λεκάνης ποτίσματος στη θέση “Μπεχτσί Πηγάδι”. Πρόεδρος Γεώργιος Ν. Μηλιώνης, Νικόλαος Λάτζινας αντιπρόεδρος, Σάββας Γεωργιάδης, Ανδρέας Μήτσιου, Ευάγγελος Π\γεωργίου σύμβουλοι. Επίσης την ίδια περίοδο εγκρίθηκε η κατασκευή λεκάνης ποτίσματος στη θέση “Θράψα”.

Αρχαιότητες: Στον οικισμό βρέθηκαν τάφοι και εντός αυτών αγγεία προχριστιανικά τα οποία φυλάσσονται στο αρχαιολογικό μουσείο Θεσσαλονίκης. Ακόμη βρέθηκαν κιονόκρανα κορινθιακού ρυθμού, νομίσματα (Έκθεση Σακελλάρη). Αρχαίοι οικισμοί στις θέσεις “Παπαδιές”, “ Λειψοκούκι”, “Άγ. Δημήτριος” (Σαμσάρης). 

Εκπαίδευση: Έχει 170 χριστιανούς (κατοικούν και μουσουλμάνοι),υπάρχει και εδώ κοινός δάσκαλος με μισθό 200 γροσίων από την εκκλησία, μαθητές γύρω στους 20 (1873-74. Πηγή Ηλίας Γάγαλης greveniotiς.gr βλέπε Βιβλιογραφία).

Ο Διευθυντής του σχολείου  στις 24-12-39 αναφέρει στο Νομάρχη ότι στο σχολείο ιδρύθηκε και καλλιεργήθηκε σχολικός κήπος ½ στρέμματος περίπου. Φυτεύτηκαν 25 οπωροφόρα δέντρα. Δια την καλλιέργεια σπορείων η κοινότης διέθεσε κατάλληλο χώρο τον οποίο θα περιφράξει και θα μας τον χορηγήσει προς καλλιέργεια σπορείων (60/1524).

Χρήστος Τσιάτας του διταξίου δημοτικού σχολείου Μεγάλου Σειρηνίου, πτυχιούχος διδασκαλείου με υπηρεσία 13 ετών, εργατικός, αξιοπρεπής, επαρκής, επιμελής. Εισήγηση για την απονομή επιδόματος εκ δραχμών 160 μηνιαίως (31-12-40 ΑΒΕ 70 ΣΑΕ 52).

Ο επιθεωρητής προτείνει την προαγωγή του διταξίου δημοτικού σχολείου σε τριτάξιο καθ’ ότι τα προηγούμενα τρία χρόνια ο αριθμός των μαθητών ανερχόταν σε 122, 125, 125 αντίστοιχα  (18-7-41 ΑΒΕ 70 ΣΑΕ 52).

Ιερά: Άγιος Δημήτριος (1670) ενοριακός ναός με παρεκκλήσι της Αγίας Αναστασίας της Φαρμακολύτριας, εορτάζει 22 Δεκεμβρίου.  Ζωοδόχου Πηγής (1717) με σημαντικές τοιχογραφίες στην περιοχή Λειψοκούκι. Εξωκλήσια του Αγίου Δημητρίου, της μικρής Παναγιάς.

Ιερά Μονή Αγίου Δημητρίου Σειρηνίου. Η μονή καταστράφηκε μάλλον από επιδρομές Αλβανών και διασώθηκε μόνο το καθολικό. Από αυτό διέσωσε επιγραφή ο Χρ. Ενισλείδης, σύμφωνα με την οποία ως τις αρχές του 18ου αι. υπήρχαν ακόμη μοναχοί. (Τόζιου) 

 Ιερά Μονή Αγίας Τριάδας Σειρηνίου. (Τόζιου) Βρισκόταν πάνω από το νεκροταφείο του χωριού. Παλαιότερα είχε ανακαλυφθεί και το κοιμητήριο της μονής. Το όνομα της μονής μας είναι γνωστό σήμερα από εικονοστάσι που διασώθηκε. Σε μικρή απόσταση από τη θέση της μονής υπάρχει τοποθεσία με την ονομασία «Καλόγερος». Το γεγονός αυτό ενισχύει τον ισχυρισμό ύπαρξης μοναστηριού, ελλείψει άλλων στοιχείων (60/715).

Κοινοτικό Δελτίο Απογραφής 1941-1944: Πρόεδρος Αθανάσιος Μπότζιαρης. Μέλη Θωμάς Κόκκινος, Σαράντης Μπαλντούμης. Κατοικίες 141. Πληθυσμός 762. Καταστραφείσες οικίες 16 παρά των Γερμανών στις 10 Ιουλίου 1944. Θύματα 17 εκ των οποίων 2 εκ ελληνοϊταλικού πολέμου, 15 γερμανικού ανταρτικού πολέμου.

Ο Ευάγγελος Μήτσιου με επιστολή προς Τοπικό  Διεθνή Ερυθρό Σταυρό  στις 18-7-45 τονίζει ότι τον Ιούλιο του 1944 οι Γερμανοί σάρωσαν δια πυρός διώροφο οικία με όλα τα παραρτήματα. Συνεχίζοντας αναφέρει: «Η επταμελής οικογένεια  διάγει βίο αβίωτο χωρίς ρουχισμό, υποδήματα και κλινοσκεπάσματα.. Ολόκληρο τον παρελθόντα χειμώνα άνθρωποι και ζώα ζήσαμε γυμνοί κάτω από τας βαρείας συνθήκας του χειμώνος. Τα ανήλικα τέκνα μου από στιγμής εις στιγμή κινδυνεύουν λόγω της μεγάλης πενίας να υποπέσουν σε επικινδύνους ασθενείας. Με το πτωχικό χαρτί μου λαμβάνω την τιμή να σας παρακαλέσω όπως ευαρεστούμενοι συμμερισθείτε τη δυστυχία μου και ότι σας είναι εύκολο φανείτε αρωγοί, διότι άλλος χειμώνας δεν πρόκειται να αφήσει την οικογένειά μου εν ζωή. Η εν Γρεβενοίς Επιτροπή διανομών μέχρι σήμερον δεν μου εφάνη χρήσιμος». Ο πρόεδρος της κονότητας Μεγ. Σειρηνίου Αθ. Μπόζιαρης βεβαιώνει ότι όλα τα ανωτέρω τυγχάνουν σαφή και αληθή (60/164).

Οικονομία: Οι κάτοικοι ασχολούνται με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Στην περιοχή λειτουργούσαν τέσσερις νερόμυλοι. 

ΟΥΝΡΡΑ: Οι πυροπαθείς κάτοικοι της κοινότητας Σειρηνίου με έγγραφο στις 29-1-46 ενημερώνουν το Νομάρχη ότι στο χωριό κάηκαν 15 οικίες. Για κάθε πυροπαθή παραχωρείτε μία κουβέρτα. Κατά τη διανομή παραλήφθηκαν 12 κουβέρτες κι όχι 15. Τελειώνοντας αναφέρουν τις πυροπαθείς οικογένειες και ζητούν τη διανομή τριών κουβερτών.

            Επανερχόμενοι  με αίτηση στις 12-6-46 στην Υπηρεσία Ιματισμού στην Αθήνα διαμαρτύρονται για τα παρακάτω: «ότι κατά τη διανομή ειδών ιματισμού και υποδήσεως παρά της επιτροπής Κέντρου Διανομών Γρεβενών τύχαμε πολύ ελάχιστες ενισχύσεις ως πυροπαθείς απέναντι των πυροπαθών των άλλων χωριών, εξαιρέσεις μεγάλης μας κάνουν δια τους λόγους διότι είμεθα 15 στα 100 καμένα σπίτια και ενισχυόμεθα από το υπόλοιπο άκαγο χωργιό και δεν δικαιούμαστε λέγουν όπως τα άλλα χωργιά που είναι 40 τοις 100 και πλέον. Τουναντίον ούτε μία μύτη βελονιού δεν μας ενίσχυσε το χωργιό μας  καθώς φαίνεται και από την βεβαίωση του προέδρου της κοινότητος. Βρισκόμαστε εις τριπλούν χειρότερη μοίρα ημείς τα 15 τα 100 καμένοι παρά εκείνοι των 40 τα 100 καμένοι και σας υποδείχνουμε δια ποίους λόγους

            Τα 40 των 100 και άνω  η μηχανική υπηρεσία τους έκαμε σπιτάκια τους έδωσαν από 40 σανίδια για κρεβάτια τους έδωσαν ιματισμό και υποδήματα πλήρη επίσης και κλινοσκεπάσματα και κουβέρτες επίσης και μαλλιά κλπ. για τους λόγους αυτούς βρισκόμαστε αληθέστατα σε τρισάθλια μέρα χειρότερη.

            Ενώ ημείς βρισκόμαστε σε καλυβάκια που τα φκιάσαμε μόνοι μας με βριζάχερον σκεπασμένα σκεφτείτε τι υποφέρουμε το χειμώνα. Μας έδωσαν τα εξής είδη μέχρι τώρα από ένα κομμάτι ρούχα στα μισά μέλη οικογενείας μας και από ένα ζεύγος παπούτσια σε κάθε οικογένεια και από μισή κουβέρτα σε κάθε οικογένεια. Καμία εξαίρεση δεν μας κάνουν από τους άκαγους του χωριού μας. Λυπηρό είναι αυτά που παθαίνομαι από τις επιτροπές. Όθεν παρακαλούμε όπως ευαρεστούμενοι ενεργήσετε ότι δει και μας χορηγηθούν  παρά της επιτροπής τα δικαιούμενά μας είδη όπως χορηγούν και εις τα άλλα χωργιά τους πυροπαθείς

Οι αιτούντες: Μήτσιος, Χρ. Μπαλαμής, Ιωα. Σπανός, Σ.Νταπόλιας, Στέργιος Αδάμος, Ευφ. Κυρκιακίδης, Θωμάς Κόκκινος  Σύνολο υπογραφών 15 οι άλλες δυσανάγνωστες. Ο κάτωθι υπογεγραμμένος πρόεδρος της κοινότητος Μεγάλου Σειρηνίου Αθανάσιος Μπόζαρης βεβαιώ τα της αιτήσεως γραμμένα είναι αληθή» (60/164).

Πεσόντες ΕΙ Πολέμου: α)Στρατ. Κοτανίδης Ανανίας του Σταύρου, 1912, 27 ΣΠ, Υψ. 2148 Κάμια, 12-2-1941. β)Δεκ. Σπανός Γεώργιος του Στέργιου, 1915, πέθανε στο Δημ.Νοσ. Θεσ/νίκης 9-6-1941.

Πληθυσμός:1859-32 στεφάνια. 1913=880.1920=444. 1928=600.1940=744. 1951=745. 1961=825. 1971=602. 1981=515. 1991=735. 2001=696. 2011=461. (5^ος κατά σειρά από τους 112 απογραφέντες οικισμούς της Π.Ε Γρεβενών με την απογραφή του 2011). Στο κατάστιχο του έτους 1564 (ΤΤ 350) των Οθωμανικών αρχείων της Κων/πολης ο οικισμός είχε 125 κατοικίες και το ποσό φόρου που πλήρωνε ήταν 13.200 άσπρα.

Σύλλογοι: Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Μεγάλου Σειρηνίου «Το Λειψοκούκι» διοργανώνει πλήθος εκδηλώσεων, όπως τα ρογκατσάρια την Πρωτοχρονιά, τις Αποκριές το έθιμο του Φανού. Α.Ο Σειρήνα Γρεβενών, ποδοσφαιρική γυναικεία ομάδα.

Μαυρονόρος Γρεβενών

Αγία Κυριακή φωτό: heritagelad .gr

65. Μαυρονόρος, ο

Γράφει ο Βασίλης Αποστόλου (Από το βιβλίο μου "ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΓΡΕΒΕΝΩΝ" σελ.386 Κοζάνη 2018

            
 Αγία Κυριακή φωτό: heritagelad .gr


 Γενικά: Είναι χτισμένος σε υψόμετρο 758 μέτρων. Γενέτειρα του οπλαρχηγού Θεόδωρου Ζιάκα με έτος γεννήσεως το 1798 πέθανε το 1882 στην Αταλάντη της Φθιώτιδας.  Από πολύ παλιά την περίοδο της Τουρκοκρατίας στον οικισμό γινόταν εμποροπανήγυρη. Λειτουργούσαν βιοτεχνικά εργαστήρια κατασκευής εργαλείων. 

Κοινοτικά:  Στις 31-12-1918 προσαρτάται στην κοινότητα Μαυραναίων, το 1997 στο Δήμο Θεοδώρου Ζιάκα και το 2010 στο δήμο Γρεβενών.

Στον εκλογικό κατάλογο της Υποδιοικήσεως Γρεβενών του 1914 ήταν εγγεγραμμένοι 66 χριστιανοί.

Αρχαιότητες: Αρχαίος οικισμός στη θέση “Γκαντούσια” βρέθηκαν χάλκινο κράνος, αιχμές από δόρατα (Σαμσάρης).

Εκπαίδευση: Σύμφωνα με αναφορά του Φιλεκπαιδευτικού συλλόγου Κωνσταντινούπολης  το έτος 1874 λειτουργούσε σχολείο με 15 μαθητές με ετήσια δαπάνη 200 γρόσια (Επετηρίς).

Διδακτηριακή κατάσταση του σχολείου το έτος 1937: Διδακτήριον δημόσιον. Αριθμός μαθητών 62. Χώρος ανεπαρκέστατος, τοίχοι επισφαλείς, πάτωμα εφθαρμένον, εσωτερικόν επίχρισμα κατεστραμμένον (60/619).

Η Επαρχιακή δημογεροντία Γρεβενών μετά από αίτηση των κατοίκων τους χρηματοδοτεί με το ποσό των τριών λιρών  εκ του κοιν. κηροπωλείου προς βοήθεια, υποστήριξη για τα δαπανηθέντα στην οικοδομή του Σχολείου (18-11-1907)[1].

Ο επιθεωρητής ανακοινώνει ότι αποσπά τον προσωρινώς τοποθετηθέντα στο μονοτάξιο δημοτικό σχολείο Διάκου Αντώνιο Κρέτση στο δημοτικό σχολείο Μαυρονόρους διότι ο μονίμως τοποθετηθείς διδάσκαλος Διάκου Σ.Σταυρόπουλος  επανήλθε εκ του στρατεύματος (1-7-41 ΑΒΕ 70 ΣΑΕ 52).

Ιερά: Άγιος Θεόδωρος (1806), ενοριακός ναός, με το ΦΕΚ με ημερομηνία 5-2-1969 κρίθηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Αγία Κυριακή (1547) με το  ΦΕΚ με ημερομηνία 5-2-1969 κρίθηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Αγία Τριάδα, Αγία Παρασκευή. Ιερά Μονή Αγίας Τριάδας  Μαυρονόρους, υπάρχει μόνο το καθολικό με τοιχογραφίες (Τόζιου)

 Στον κώδικα της Μονής Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Ζάβορδας γράφεται ως Μαυρονόρος χωρίον με 30 αφιερωτές της Α΄ Γραφής (1534-1692) εκ των οποίων  τέσσερις ιερείς και 4 αφιερωτές της Β΄ Γραφής από το 1693 και μετά.

Κατοχή: Ο Κατσούλης Λεωνίδας ανάπηρος πολέμου εκ Μαυρονόρους, ζητά δύο εισιτήρια ίνα μεταβεί στη Θεσσαλονίκη, προκειμένου να εισαχθεί σε νοσοκομείο προς νοσηλεία των τραυμάτων του (60/841).

Μέσα από Δηλώσεις Ζημιών Πολέμου που υποβλήθηκαν το 1945 στο Υπουργείο Οικονομικών λαμβάνουμε σημαντικές πληροφορίες:

α)Υπό Ιταλών

Ζήσης Γούλας ή Χρυσογιάννης του Γεωργίου Αχυρώνα, 70 Αιγοπρόβατα

Κασιάρας Κων/νος του Αθανασίου 25 αιγοπρόβατα, 70 ημερομίσθια αγγαρεία, άλογο, αγελάδα, δύο βιολιά, ένα κλαρίνο

Παπαζήσης Δημήτριος του Ζήση Ο υιός Ζήσης Δ. Παπαγιάννης εφονεύθη υπό Βουλγάρων εις Δοξάτο Δράμας.1 βόδι, 1 γουρούνι

Τότσικας Ιωάννης του Κων/νου 20 πρόβατα, 1 βόιδι

β) Υπό Γερμανών

Κατσάλης Χρ. Νικόλαος: Άλογα 2, μοσχάρι ,αιγοπρόβατα 50, βόδια 3.

Κούσκουρας Κων/νος του Γεωργίου: Οικία, καζαναργιό, γιδοπρόβατα 50, μηχανή ραψίματος, 2 μουλάρια

Κούσκουρας Νικόλαος του Λ:  3 μήνες φυλάκιση, οικία, 3 βόδια, 2 αγελάδες, 1 μουλάρι, 1 γαϊδούρι, 7 χοίρους, αιγοπρόβατα 50.

Τζημουρώτας Γεώργιος του Δημητρίου: Αχυρώνα, άλογο, αγελάδα, 20 αιγοπρόβατα, 50 ημερομίσθια αγγαρεία

Τζιότζιουρας Ιωάννης του Αθανασίου: οικία διώροφος, αχυρώνα, μαγειρείο, μουλάρι, 20 πρόβατα

Τζούγκρα Χ.Βασιλική: Οικία, μαγειρείο, αχυρώνα, αγελάδα, άλογο

Τσιούρας Αθανάσιος του Δημητρίου:20 πρόβατα, 1 βόδι

Τότσικας Ιωάννης του Κωνσταντίνου: Εφόνευσαν τον πατέρα μου 8 Σεπτεμβρίου 1943 75 ετών. οικία, 2 αγελάδες, ίππο, 2 όνους

Μιλτιάδης Ζήση Γούλας ή Χρυσογιάννης: 700 αιγοπρόβατα κατά την επιδρομή 10^ης Ιουλίου 1944. 6 ημιόνους, 2 φορβάδας, τεσσάρας βους, αγελάδες 4, επτά μοσχάρια, μία οικία.

Σχολική επιτροπή Κώστας Γ. Κούσκουρας, Μιλτ. Ζ. Γούλας: Οι Γερμανοί στρατιώτες πυρπόλησαν το νεότευκτο δημοτικό σχολείο συγκείμενο εκ δύο ορόφων, μετά της βιβλιοθήκης, θρανίων, εδρών, χαρτών κλπ.

Εκκλησιαστική Επιτροπή Αχιλλέας Δ. Λάιος, Ζήσης Γούλας. Κατά την 8^η Σεπτεμβρίου 1943 πυρπόλησαν: α)Ναός Αγίας Τριάδος Βυζαντινού ρυθμού μεγάλης αρχαιολογικής αξίας μεθ’ όλων των εκκλησιαστικών ιερών σκευών, ιερών αμφίων. β)Ναός Αγίου Γεωργίου πυρποληθείς υπό των Γερμανών την 8-9-43 Βυζαντινού ρυθμού μεθ’ όλων των εν αυτώ ιερών σκευών, κωδωνοστασίου κλπ. γ) Ναός Αγίας Κυριακής πυρποληθείς την 8-9-43 αρχαίος ναός. δ)Άγιος Θεόδωρος. Καθεδρικός ναός μεγίστης αρχαιολογικής και ιστορικής αξίας μετά τριάκοντα κελιών ως και κωδωνοστασίου. ε)Ναός Αγίας Παρασκευής νεότευκτος και κομψότατος μεθ’ όλων των ιερών αμφίων αγίου Ευαγγελίου, οι πινακίδες ήταν ολόχρυσοι, δισκοπότηρον χρυσούν.

Οικονομία: Ιδρυτικά μέλη του Πανεπαρχιακού Αμπελουργικού Συλλόγου Γρεβενών με ημερομηνία ιδρύσεως 12 Σεπτεμβρίου 1926 ήταν οι Καλαμόπουλος Γεώρ, Κατσάλης Κων/νος.

Πληθυσμός: 1859=24 στεφάνια. 1913=248. 1920=193. 1928=219. 1940=286. 1951=225. 1961=244. 1971=134. 1981=139. 1991=123. 2001=136. 2011=78. (63^ος κατά σειρά από τους 112 απογραφέντες οικισμούς της Π.Ε Γρεβενών με την απογραφή του 2011). Στο κατάστιχο του έτους 1564 (ΤΤ 350) των Οθωμανικών αρχείων της Κων/πολης ο οικισμός είχε 73 κατοικίες και το ποσό φόρου που πλήρωνε ήταν 14.000 άσπρα ενώ το 1579 ήταν 90 κατοικίες και ο φόρος ήταν 14.050 άσπρα.

Σύλλογοι: Εκπολιτιστικός Σύλλογος Μαυρονόρους.

---

[1] Σεργίου Σιγάλα:Πρακτικά του Πνευματικού δικαστηρίου …(1898-1914). Σελ. 251

Μαυραναίοι Γρεβενών

64. Μαυραναίοι, οι

Γράφει ο Βασίλης Αποστόλου

Από το βιβλίο μου "ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΓΡΕΒΕΝΩΝ" σελ. 386 Κοζάνη 2018

Γενικά: Είναι χτισμένος σε υψόμετρο 770 μέτρων. Βρίσκεται επί του οδικού άξονα που οδηγεί στο χιονοδρομικό κέντρο Βασιλίτσας πρώτο στη σειρά 10 χιλ. από τα Γρεβενά και 35 από το χιονοδρομικό. Η περιοχή καλύπτεται από δρυόδεντρα και μαύρη πεύκη.

“Έχει 60 οικίες καλές, σταύλους, 2 εκκλησίες, 15 χάνια, δύναται να χωρέσουν 300 ζώα, αφθονεί χόρτο, κριθή, άχυρο” (Σχινάς 1866).

Κοινοτικά: Στις 31-12-1918 ορίζεται έδρα κοινότητας. Στις 4-12-1997 προσαρτάται στο Δήμο Θεοδώρου  Ζιάκα και στις 7-6-2010 στο Δήμο Γρεβενών. Στον εκλογικό κατάλογο της Υποδιοικήσεως Γρεβενών του 1914 ήταν εγγεγραμμένοι 61 χριστιανοί.

Ζητήθηκε στις 29-11-1925 από το Νομάρχη Κοζάνης η έκπτωσις του αξιώματος του ανακηρυχθέντος κοινοτικού συμβούλου Αλεξάνδρου Γ. Βασιλόπουλου λόγω ασυμβιβάστου ως προς την ιδιότητα ανθυπιάτρου την οποία απέκτησε λόγω επιστρατεύσεως. Στις κοινοτικές εκλογές του Δεκεμβρίου του 1925 ψήφισαν 39 εκλογείς. Εκλέχτηκαν: Λαμπρόπουλος Δημ. 39, Βασιλόπουλος Ιωά. 39, Τασιανόπουλος Χρι. 35, Τζιάτζιος Αθαν. 30, Κούσκουρας Νικόλ. 29, Κατσάλης Χρ. 12, Ευαγγελόπουλος Θεόδωρος 7, Δημήτριος Παλάντζας 5. Πρόεδρος Εφορευτικής  επιτροπής ο Βασίλειος Σαΐτης.

Γενομένων αρχαιρεσιών προς ανάδειξη προέδρου εξελέγη ο Ι.Βασιλόπουλος (Μ.Β 3-9-31),

Ο Σταθμός Χωροφυλακής στεγαζόταν το 1937 σε οίκημα δημόσιο αποτελούμενο από 7 δωμάτια. (60/619).

Ο πρόεδρος της κοινότητας Ευθ. Βασιλόπουλος αναφέρει στις 2-5-38 στο Νομάρχη ότι δεν ηδυνήθη να ανοιχθούν οι λάκκοι δια της προσωπικής εργασίας λόγω της μεγάλης κακοκαιρίας, προκειμένου να φυτευτούν κυπάρισσοι και καναδικές λεύκες. Παρακαλεί όπως παραμείνει η ανώρυξις δια το φθινόπωρον ή Οκτώβριον (60/1278).

Ο πρόεδρος της κοινότητας Μαυραναίων στις 8-7-38 ζητά από τον Υπουργό Γενικό Διοικητή Μακεδονίας να επανέλθει η εβδομαδιαία λαϊκή αγορά καθ’ εκάστη  Δευτέρα αντί του Σαββάτου που αποφάσισε η κοινότης Γρεβενών μετά από πρόταση των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου του εμπορικού συλλόγου (60/670).

Ο πρόεδρος της κοινότητας Μαυραναίων  στις 4-2-59 υποβάλει στο Νομάρχη υπόμνημα των κατοίκων, παραπονούμενων δια την μη αγροτική των αποκατάσταση εις την απαλλοτριωθείσα έκταση «Πουλτσάρ» με την παράκληση την ικανοποίηση του αιτήματος των παραπονούμενων. Στο υπόμνημα προς τον υπουργό Γεωργίας μεταξύ άλλων αναφέρουν “ότι το χωριό ελεηλατήθη υπό των Γερμανών, επυρπολήθη, απηρφανώθη υπό των Γερμανών οίτινες αφού συνέλαβαν περί τους τριάκοντα νέους άνδρας τους απέστειλαν εις Στρατόπεδα συγκεντρώσεως ως ομήρους και ως εκ τούτου κατέστη ανέφικτος η καλλιέργεια των αγρών όχι μόνον εις την περιοχή Πολτάρι αλλά και εις άλλες εκτάσεις. Η έκταση ταύτη σκοπίμως δεν καλλιεργήθηκε καθότι αποτελεί και απετέλει το μοναδικό και βοσκήσιμο χώρο και πλέον τούτου είναι η μοναδική ζώνη από την οποία είναι δυνατό να οδηγούνται τα ποίμνια προς το μοναδικό ρέον ύδωρ του ποταμού Βενέτικου προς ποτισμό. Αυτοί είναι οι σπουδαίοι λόγοι δια τους οποίους η έκταση παρέμεινε ακαλλιέργητος προ του πολέμου και μετά τον πόλεμο”.

Ο πρόεδρος της κοινότητας στις 26-6-60 ζητά από τον πρόεδρο της σχολικής εφορείας την παραχώρηση ενός στρέμματος εκ του παραχωρηθέντος κτήματος προ πενταετίας εκ μέρους της κοινότητος στο δημοτικό σχολείο, προκειμένου να ανεγερθεί εκ θεμελίων «Σπίτι Παιδιού». Επειδή έχει χορηγηθεί πίστωση για την ανέγερση το ποσό των 165.000 δραχμών και αν δε βρεθεί οικόπεδο εντός 15 ημερών, η πίστωση χάνεται δια τούτο ζητά η όποια απόφαση για πώληση του ενός στρέμματος να εκδοθεί εντός δύο ημερών.

Σύμφωνα με το πρόγραμμα Καποδίστριας στην Π.Ε Γρεβενών  την περίοδο 1998-2009 λειτούργησε ως έδρα δήμου   με την επωνυμία  Δήμος Θεοδώρου Ζιάκα με οικισμούς  Μαυραναίοι οι, Μαυρονόρος το, Σταυρός ο, Αλατόπετρα η, Αναβρυτά τα, Ζάκας ο, Κρύα Βρύση η, Περιβολάκι το, Λάβδας ο, Μοναχίτι το, Πανόραμα το, Πολυνέρι το, Πρόσβορρο το, Σπήλαιο το, Τρίκωμο το, Παρόρειο το.

Δήμαρχοι διετέλεσαν οι:α)Σωκράτης Στάμος από Μαυραναίοι (1998-2001) β)Χρήστος Πέτρου από Σπήλαιο (2002-2005) γ) Χρήστος Πέτρου από Σπήλαιο (2006-2009).

Κατοχή: 1941-1944. Κοινοτικό Δελτίο Απογραφής 1944. Οικίες 180. Πληθυσμός 850. Καταστραφείσες οικίες 170  δια πυρκαγιάς δύο φορές 8-9-43 και 15-7-44 παρά των κατακτητών Γερμανών. Νόσος ελονοσία. Θύματα 30.

Οι επανελθόντες εξ ομηρίας κάτοικοι Μαυραναίων με έγγραφο στο Διοικητή Μακεδονίας στις 27-8-45 αναφέρουν ότι δεν έλαβαν ιματισμόν και ζητούν να διατάξει την επιτροπή διανομής να τους χορηγήσουν ενδυμασία για τους ίδιους και τα μέλη της οικογενείας των. Οι αιτούντες ήταν: Μπέλλος Βασίλειος, Τέγος Γεώργιος, Μπαρτσόγιας Δημήτριος, Ζιώγος Γεώργιος, Ζιώγος Δημήτριος, Μπαλοδήμος Νικόλαος, Νάκας Γεώργιος, Δήμου Ανδρέας, Λάμπρος Χρίστος (60/2018).  

Αρχαιότητες: Αρχαίος οικισμός στη θέση “Παναγία” βρέθηκαν πέτρινα θεμέλια, τεμάχια από μάρμαρα, κίονες, νομίσματα (Σαμσάρης).

Εκπαίδευση: Σχολείο λειτούργησε το 1820 στο οποίο δίδασκε ο Παπαγιάννης Λαμπρόπουλος (Έκθεση Σακελλάρη).

Διδακτηριακή κατάσταση του σχολείου το έτος 1937: Οίκημα δημόσιο, μονώροφο με υπόγειο. Τα μαθήματα γίνονται σε μία αίθουσα 35 τ.μ με αριθμό μαθητών 60 λόγω του ότι η άλλη αίθουσα είναι ακατάλληλος. Το σημερινόν οίκημα είναι κατάλληλο και δια μελλοντική χρήση (60/619).

Ο επιθεωρητής καταθέτει αίτηση στο Ε.Σ.Σ.Ε του δημοδιδασκάλου Χρήστου Τόλη εκ Πριονίων Γρεβενών, ετών 24, πτυχιούχου πολυταξίου διδασκαλείου με την οποία ζητά μετάθεση για Αθήνα, Θεσσαλονίκη ή Πειραιά για  λόγους υγείας. Η αίτηση απορρίφθηκε (31-5-1938 ΑΒΕ70 ΣΑΕ 49).

Χρήστος Τόλης του μονοταξίου δημοτικού σχολείου Μαυραναίων με υπηρεσία 6 ετών πτυχιούχος διδασκαλείου, ενθουσιώδης, με αρκετές γνώσεις, με κοινωνική εμφάνιση. Εισήγηση για την απονομή επιδόματος εκ δραχμών 160 μηνιαίως (31-12-1940 ΑΒΕ 70. ΣΑΕ 52).

Ιερά: Άγιος Δημήτριος 1817, ενοριακός ναός, με το ΦΕΚ με ημερομηνία 5-2-1969 κρίθηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Άγιος Αθανάσιος.  Άγιος Χριστόφορος, Παναγία, Αγία Τριάς. Στην περιοχή Παλιομανάστηρο βρέθηκαν κίονες, ψηφιδωτά και θραύσματα πήλινων αγγείων. Αφιερωτές στην πρόθεση 421 της Μονής Αγίου Νικάνορα ήταν για την Α΄ Γραφή 39 (1534-1692)  και στη Β΄ Γραφή 2 (από το 1692 και μετά). Ο Έπαρχος Ανδρ. Νέγρης  στις 30-5-60 εγκρίνει την εισφορά 2000 δραχμών της κοινότητος Μαυραναίων υπέρ της Εκκλησιαστικής Επιτροπής Μαυραναίων για την επισκευή της εκκλησίας του Αγίου Χριστοφόρου. 

Κοινοτικό Δελτίο Απογραφής 1944. Οικίες 180. Πληθυσμός 850. Καταστραφείσες οικίες 170  δια πυρκαγιάς δύο φορές 8-9-43 και 15-7-44 παρά των κατακτητών Γερμανών. Νόσος ελονοσία. Θύματα 30. Οι επανελθόντες εξ ομηρίας κάτοικοι Μαυραναίων με έγγραφο στο Διοικητή Μακεδονίας στις 27-8-45 αναφέρουν ότι δεν έλαβαν ιματισμόν και ζητούν να διατάξει την επιτροπή διανομής να τους χορηγήσουν ενδυμασία για τους ίδιους και τα μέλη της οικογενείας των. Οι αιτούντες ήταν: Μπέλλος Βασίλειος, Τέγος Γεώργιος, Μπαρτσόγιας Δημήτριος, Ζιώγος Γεώργιος, Ζιώγος Δημήτριος, Μπαλοδήμος Νικόλαος, Νάκας Γεώργιος, Δήμου Ανδρέας, Λάμπρος Χρίστος (60/2018).  

Οικονομία: Ιδρυτικά μέλη του Πανεπαρχιακού Αμπελουργικού Συλλόγου Γρεβενών με ημερομηνία ιδρύσεως 12 Σεπτεμβρίου 1926 ήταν ο Βασιλόπουλος Β. Ευθύμιος.

Ο Νομάρχης στις 11-8-39 ζητά από το Υπουργείο Οικονομικών πίστωση 17000 δραχμών για κατασκευή υδαταποθήκης στο σταθμό Χωροφυλακής Μαυραναίων (69/ 1893).

Υπόμνημα κοινότητος στις 16-1-46 προς την Γενικήν Διοίκησιν Μακεδονίας

«Εξοχότατε κύριε υπουργέ

Λαμβάνομε την τιμή να αναφέρουμε ότι η κοινότης Μαυραναίων, έπαθε τη μεγαλυτέρα καταστροφή από ολόκληρο την επαρχία Γρεβενών, διότι ευρίσκεται πλησίον των Γρεβενών και έχει δημόσιον δρόμο και ο κατακτητής Γερμανός δύο φορές μας έκαψαν, μας λεηλάτησαν και μας κατέστρεψαν  κυριολεκτικώς, 63 όμηροι οι οποίοι εισήχθησαν εις Γερμανία από τον Ιούλιο του 1944 και επανήλθαν τον Σεπτέμβριο μήνα του 1945,  θύματα πολέμου 30. Ζώα μικρά είχε προπολεμικώς το χωριό Μαυραναίοι 4200, φορτηγά 120, αροτριώντα 130, αγελάδες και ταύρο 70. Όλα αυτά τα άρπαξαν οι κατακτητές και δεν έμειναν παρά μόνον 200 μικρά ζώα και 8 ημίονοι τους οποίους μας έδωσε η Αγροτράπεζα Γρεβενών. Τα λοιπά ζώα όλα μας λείπουν εκ του χωρίου μας και οι κάτοικοι ευρίσκονται εν απογνώσει γυρίζοντες στους δρόμους φορτωμένοι γυμνοί ανυπόδητοι και νηστικοί διότι ελλείψεως τροφίμων και λόγω των μεγάλων αναγκών που έχουν οι κάτοικοι να μεταφέρουν τα τρόφιμα εις τους ώμους των από Γρεβενά και τώρα όπου μας ήλθε ο βαρύς χειμώνας και οι κάτοικοι στερούνται τα τρόφιμα από του μηνός Νοεμβρίου 1945 μέχρι 31 Μαρτίου 1946 όπου πήρανε τα περισσότερα χωριά και η κοινότης μας όπου έπαθε τις μεγαλύτερες καταστροφές να μην τύχει του ευεργετήματος να πάρει τρόφιμα για 5 μήνες ήτοι από 1^ης Νοεμβρίου 1945 μέχρι τέλους Μαρτίου 1946  για να μην ταλαιπωρούνται και βρίσκονται καθημερινώς στους δρόμους στα χιόνια και στις λάσπες.

Δια ταύτα

Παρακαλούμε υμάς θερμώς ενεργήσετε δεόντως και διατάξετε τον κ. Έπαρχο Γρεβενών ως πρόεδρο της επιτροπής διανομών τροφίμων, μας δοθώσι τα εν λόγω τρόφιμα από το Νοέμβριο 1945 μέχρι 31 Μαρτίου 1946 δια ολόκληρο την κοινότητα Μαυραναίων, διότι είναι γνωστόν δια την κοινότητά μας που βρίσκεται χωρίς ζώα, η μεταφορά γίνεται στους ώμους εκ μέρους των κατοίκων ως και τη διανομή ιματισμού, αρβυλών και υφασμάτων» (60/Ι786).

Πεσόντες Ε.Ι.Π: α)Σκλήφας Ευάγγελος του Χρήστου, 1918, 27ΣΠ, Υψ.1866 Κάμια  β)Τζούγκρας Χρήστος του Σπύρου, γεννηθείς το 1907, 27 ΣΠ, Υψ.1548 Μόροβα στις 16-11-40 (ΔΙΣ).

Πληθυσμός:1859=24 στεφάνια. 1913=330.1920=239. 1928=292. 1940=371. 1951=282. 1961=300. 1971=216. 1981=265. 1991=213. 2001=442. 2011=159. (37^ος κατά σειρά από τους 112 απογραφέντες οικισμούς της Π.Ε Γρεβενών με την απογραφή του 2011).

Στο κατάστιχο του έτους 1564 (ΤΤ 350) των Οθωμανικών αρχείων της Κων/πολης ο οικισμός είχε 58 κατοικίες και το ποσό φόρου που πλήρωνε ήταν 7.800 άσπρα ενώ το 1579 ήταν 36 κατοικίες και ο φόρος ήταν 7.300 άσπρα.

 "Ντελή-παπάς"κλεφταρματωλός[1] «Γεννήθηκε στο χωριό Μαυραναίοι Γρεβενών και ήταν συγγενής των Ζιακαίων, έδρασε γύρω στα 1834 - 1854. Ξεχώρισε για τις διοικητικές του ικανότητες, την πολεμική του πονηριά, το παράτολμο θάρρος του, αλλά και τη σωματική ρώμη. Τακτικές μάχες με τον Τουρκικό στρατό έδωσε στο Μέτσοβο και το Κουτσελιό. 'Ήταν άριστος γνώστης όλων των περασμάτων του Σμόλικα και διακρίθηκε για την εξυπνάδα που διέθετε, ώστε να κρατά υπό έλεγχο όλες αυτές τις διαβάσεις της Βόρειας Πίνδου, οπότε αποτελούσε το συνεχές εμπόδιο σ’ όλα τα περάσματα των Τουρκαλβανών. Γι’ αυτές ακριβώς τις ιδιότητες οι Τούρκοι τον ονόμασαν Ντελή-Παπά (τρελλοπαπά). Το 1854 με τους δικούς του άνδρες, ενώθηκε με τις δυνάμεις του Θ. Ζιάκα που μπήκαν στη Δυτ. Μακεδονία και πήρε μέρος στη μάχη του Μέγα Σπήλιου Γρεβενών. Οι δραστηριότητές του ήταν και η αιτία που η «λαϊκή μούσα» τον έκανε τραγούδι, το οποίο ακούγεται και στις μέρες μας».

Σύλλογοι: Πολιτιστικός Σύλλογος Μαυραναίων. Διοργανώνει το πανηγύρι του δεκαπενταύγουστου. Άλλες εκδηλώσεις φανός, ρουγκατσάρια τις Αποκριές, πασχαλινά τραγούδια, έθιμο των φώτων, γιορτή τσιγαρίδας τα Χριστούγεννα. 

            Συνεταιρισμός: Στις 14 Δεκεμβρίου 1930 ιδρύθηκε γεωργικός συνεταιρισμός με πρόεδρο του Διοικητικού Συμβουλίου τον Ιωάννη Βασιλόπουλο, το Δ. Λαμπρόπουλο ταμία, το Ζ. Παπαευθυμίου Γραμματέα και συμβούλους τον Ευθύμιο Βασιλόπουλο και Β. Τασιούλα[2].

---

[1] Βασίλης Βασιλόπουλος mauranaioi.blogspot.com

[2] Μ.Β 1-1-1931.

Πρόσθετα

Κούγω τον άνεμο κι αχάει,
μωρέ παπά αχ Ντελή παπά.
Τον κούγω και μαλώνει,
Ντελή παπά λεβέντη.

Με τα βουνά εμάλωνε,
μωρέ παπά αχ Ντελή παπά.
Και με τα δέντρα αχούσε,
Ντελή παπά λεβέντη.

Εσείς βουνά των Γρεβενών,
μωρέ παπά αχ Ντελή παπά.
Και πεύκα του Μετσόβου,
Ντελή παπά λεβέντη.

Εσείς καλά αχ τον ξέρετε,
μωρέ παπά αχ Ντελή παπά.
Αυτόν τον παπά Γιώργη,
Ντελή παπά λεβέντη.

Που ήταν μικρός στα γράμματα,
μωρέ παπά αχ Ντελή παπά.
Μικρός στα πινακίδια,
Ντελή παπά λεβέντη.

Και τώρα στα γεράματα,
μωρέ παπά αχ Ντελή παπά.
Αρματολός και κλεφτής
Ντελή παπά λεβέντη.

Πηγές: (Βασίλης Βασιλόπουλος mauranaioi.blogspot.com)

38. ΕΤΗΣΙΟΣ ΧΟΡΟΣ 2014. ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΡΕΒΕΝΙΩΤΩΝ ΚΟΖΑΝΗΣ