ΟΙ ΑΠΟΔΗΜΙΕΣ ΤΩΝ ΣΙΑΤΙΣΤΙΝΩΝ ΣΤΗΝ ΑΥΣΤΡΟΟΥΓΓΑΡΙΑ ΤΟΝ 17ο ΚΑΙ 18ο ΑΙΩΝΑ. ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

 

25. ΟΙ ΑΠΟΔΗΜΙΕΣ ΤΩΝ ΣΙΑΤΙΣΤΙΝΩΝ ΣΤΗΝ ΑΥΣΤΡΟΟΥΓΓΑΡΙΑ ΤΟΝ 17^ο ΚΑΙ 18^ο ΑΙΩΝΑ. ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ[1]

Γράφει ο Γεώργιος Μ.Μπόντας τέως Διευθυντής της Μανουσείου Δημόσιας Βιβλιοθήκης Σιάτιστας-Λαογράφος

Οι πολυχρόνιες αποδημίες των Σιατιστινών τον 17^ο και 18^ο αιώνα στην Αυστροουγγαρία δημιούργησαν ένα μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα. Οι γέροι που έμειναν πίσω, οι γυναίκες, τα παιδιά καρτερούσαν πάντα το γυρισμό. Ο ξενιτεμός αυτός που συνεχίζονταν για πολλά χρόνια, ήταν φυσικό να συγκινήσει τη λαϊκή Σιατιστινή μούσα που αφιέρωσε στους ξενιτεμένους και στον καημό του γυρισμού τα πιο όμορφα τραγούδια της:

Κίνησαν τα καράβια τα Ζαγοριανά

Κίνησιν κι ο καλός μου να πάει στην ξενιτιά.

Δώδικα χρόνους κάμει κι έξι ξάμηνα,

Μούδι γράμματα μου στέλνει μούδι αντιλογιά.

Κι απού τους δώδικα κι ουμπρός μ’ στέλν’ ένα μαντίλι,

Μ’ στέλν’ ένα μαντίλι με δώδικα φλουριά.

Στην άκρη απ’ του μαντίλι μ’ είχι αντιλουγιά.

Θέλεις κόρη μ’ παντρέψου, θέλεις καλουγριά.

Τούρκου άντρα μην πάρεις κι κριματιστείς,

κι κριματίης κι  μένα με τη μάνα μου.

Ιδώ που είμι κόρη μ’ μέσα στη Φραγκιά

πήρα γυναίκα Φράγκσα, μάγσα πιθιρά

μαγεύει τα καράβια κι δεν πιρπατούν

μάγιψιν κι μένα κι δεν μπορώ να ρθώ.

Σύντας κινήσου νάρθου χιόνια κι βρουχές

κι όντας γυρίζου πίσου, νήλιους, ξεστεριές.

Σελώνου τ’ άλογό μου και ξεσελώνιτι,

ζώνου τα’ άρματά μου κι ξεζώνουντι.

 

Και η προσμονή του γυρισμού  ήταν μοναδικός σκοπός και δικαίωση υπάρξεως αυτών που απόμειναν πίσω.

Κι τα σχαρίκια έπιρναν πως έρχιτι ου αφέντης

Απού τα μέρη της Βλαχιάς κι απού του Μπουκουρέστι.

Το Δούναβη κατέβαινε οπέρα να περάσει,

βρίσκει το Δούναβι θολό, τουν πόρο χαλασμένο,

σκύβει φιλεί τον μαύρο του, σκύβει και τον ρωτάει.

-Δύνεσαι μαύρεμ’ δύνεσαι, οπέρα να με βγάλεις;

-Δύνουμαι αφέντη μ’ δύνουμαι οπέρα να σε βγάλω.

βάλε κουσκούνια δώδεκα κι ίγγλες δεκαπέντε

κι αρτίρισέ μου την ταή σαρανταπέντε χούφτες

κι πιάσ’ από τη χαίτη μου κι ρίξ’ απάν΄στη σέλα,

να πεταχτώ να λιχνιστώ οπέρα να σε βγάλω.

Το παραπάνω τραγούδι είναι κολιαντίτικο Σιατιστινό που τραγουδιέται στη Σιάτιστα σε σπίτι που έχουν ξενιτεμένο.

            Η εξέταση των πνευματικών δημιουργημάτων του λαού μας αποδεικνύει το αδιαίρετο της Ελληνικής παράδοσης και αποκαλύπτει τις αρετές με τις οποίες κοσμείται ο λαός μας. Γι’ αυτό πολύ ορθά και σοφά, ο Ίωνας Δραγούμης γράφει: “Πήγαινε στα Δημοτικά μας τραγούδια, στη δημοτική μας τέχνη και στη χωριάτικη και στη λαϊκή ζωή για να βρεις τη γλώσσα σου και την ψυχή σου και μ’ αυτά τα εφόδια αν έχεις ορμή μέσα σου και φύσημα, θα πλάσεις ό,τι θέλεις, παράδοση και πολιτισμό και αλήθεια και φιλοσοφία».

 

---

[1] Με την ευκαιρία της έκθεσης η ορθόδοξη διασπορά στην Ουγγαρία.