ΚΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΠΟΝΤΙΝΗΣ 1866

 

17. ΚΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΠΟΝΤΙΝΗΣ 1866

 3ο τεύχος "ΜΠΟΥΡΙΝΟΣ"

Γράφει ο Βασίλης Αποστόλου

Η  περιφέρεια Κοζάνης-Γρεβενών  υποδουλώθηκε στους Τούρκους το 1400 περίπου. Οι κατακτητές εγκαταστάθηκαν σε πλούσια πεδινά χωριά.  Στην περιφέρεια Βεντζίων δεν έχουμε κατοίκηση Τούρκων σε  κάποιο οικισμό. Για την είσπραξη των πολυποίκιλων φόρων αρμόδιοι ήταν οι Μπέηδες που είχαν εγκατασταθεί στο χωριό Αγαλαίοι. Το χωριό Δαφνερό  ήταν τσιφλίκι του τοπικού Μπέη που χρησιμοποιούσε για την εκμετάλλευση της γης  χριστιανούς εργάτες. Τσιφλίκι ήταν και το Κολοκυθάκι. Η βοσκήσιμη περιοχή  Βοϊδόλακκος της κοινότητος Εξάρχου διηρπάγη από τούρκο  αξιωματούχο ο οποίος ενοικιάζετο σε έλληνες και Μουσουλμάνους κλτηνοτρόφους.

            Οι φόροι που επιβάλλονταν στους χριστιανούς ήταν επαχθείς. Μερικοί εξ αυτών ήταν ο φόρος της δεκάτης, δηλ. το 1/10 των οποιοδήποτε παραγομένων προϊόντων (σιτηρά, ζώα) έπρεπε να παραδοθεί στο Μπέη. Εκτός απ’ αυτούς τους φόρους ήταν κι άλλοι φόροι  όπως ο φόρος  οργανοπαιξίας, γάμου, χοίρων, κεφαλικός κι άλλοι ευρηματικοί φόροι.

            Ελάχιστοι χριστιανοί μη υποφέροντες αυτούς τους αβάσταχτους φόρους άλλαζαν θρήσκευμα και ασπάζονταν το μουσουλμανισμό. Ένα τέτοιο χωριό ήταν και η Τόριστα, νέα ονομασία Ποντινή. Πολλοί όμως κάτοικοι μην αντέχοντας τη συμβί ωσή τους με τους χωριανούς τους Μουσουλμάνους αλλάζουν τόπο κατοικίας εγκαταλείποντας τα κτήματα τα οποία περιέρχονται στη δικαιοδοσία του κράτους  (βασιλικά κτήματα) ή τα αφιερώνουν  στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής.

Σύμφωνα με το κτηματολόγιο του ιερού ναού της Αγίας Παρασκευής Ποντινής (Τόριστας) το οποίο συντάχθηκε το 1866 υπάρχουν  51 κτήματα.  Στο δεύτερο τεύχος  του περιοδικού δημοσιεύσαμε τα 10 πρώτα κτήματα. Από τη μελέτη των συνόρων των κτημάτων βγάζουμε τα παρακάτω συμπεράσματα

1. Υπήρχαν πολλά χωράφια βασιλικά (κρατικά). Είναι τα εγκαταλελειμμένα κτήματα των χριστιανών που δεν ήθελαν να ασπαστούν το μουσουλμανισμό

2. Τα περισσότερα τοπωνύμια είναι ελληνικά.

3. Αναφέρονται ως τοποθεσίες οι εκκλησίες του Αγίου Γεωργίου, Αγίου Νικολάου, εκκλησία εντός του οικισμού, σταυρός.

4. Δίδεται η πληροφορία ότι εντός του χωριού υπάρχει μύλος με ιδιοκτήτες την εκκλησία, τον Κώτα και Διαμαντή Σιαμπάνη. Εδώ πρόκειται για τους Σιαμπανόπουλους  που σήμερα είναι εγκατεστημένοι στο Χρώμιο Κοζάνης. Δε θέλησαν να γίνουν μουσουλμάνοι επέλεξαν για κατοικία τον παραπλήσιο χριστιανικό οικισμό “Χρώμιο”. Οι  Έλληνες που άλλαξαν τη θρησκεία τους κι έγιναν μουσουλμάνοι (βαλαάδες) ανεχώρησαν από Ποντινή το Μάιο του 1924 για Τουρκία.

 

Κτηματολόγιο του Ιερού Ναού “Αγίας Παρασκευής”  του χωρίου Ποντινή (Τόριστα), έτους 1866.

 

 

	Αγροί: θέση	στρ	όρια
11	Αγ. Γεώργιος	8	Εκ δύο μερών λάκκος, Αχμέτης και Μουσταφάς
12	Στο Σίμ	4	Δρόμος, Μετούσης, Βασιλικόν και Λάκκος
13	Στο Σιμ	2	Εκ τριών μερών Βασιλικόν και δρόμος
14	Στο Μπαζαΐτη	1	Εκ τριών μερών Βασιλικόν και δρόμος
15	Ιβραήμ	1	Σαχίλης, Ζάφα, αμπέλι και Σούλα Παπά εκ δύο μερών
16	Στο Λειβάδι	6	Λάκκος, Βασιλικόν, Σουλεμάνης  και Παπαευθύμιος
17	Στο Λειβάδι	3	Λάκκος, δρόμος και εκ δύο μερών Βασιλικόν
18	Μέρη Καργιά	½	Λάκκος, Καρακολάκης και εκ δύο μερών Βασιλικόν
19	Ήμερη Καργιά	11	Χότσιας, Λιάζις, Οσμάνης και Βασιλικόν
20	Λάκκο Ντρακιά	2	Καμπερόπικος, εκ δύο μερών Βασιλικόν και δρόμος
21	Ήμερη Καργιά	4	Λάκκος, Τσίνας, Μάλιος και Βασιλικόν
22	Αλατίστρα	2	Δρόμος και εκ τριών μερών Βασιλικόν
23	Σουρβιά	1	Εκ τριών μερών Βασιλικά και δρόμος
24	Σουρβιά	7	Δρόμος, Κώτας, Ζίνης και Βασιλικόν
25	Σουρβιά	2	Αλή Αγάς,δρόμος, Βασιλικόν και Βαγγέλης
26	Αρμύρα	3	Ζίνης, δρόμος, λάκκος και βασιλικόν
27	Βρωμονέρι	5	Λάκκος, Ζομπέρης και εκ δύο μερών Βασιλικόν
28	Λάκκος Βρωμονέρι	3	Εκ τεσσάρων μερών μάρμαρα
29	Βατσινιά	4	Πιτουλάς, Λάκκος και εκ δύο μερών Βασιλικά
30	Βατσινιά Ράχη	3	Εκ τριών μερών Βασιλικά και Χότσιας
31	Βατσινιά	3	Βασιλικόν, δρόμος, Μουσταφάς και Αχμέτης
32	Βατσινιά	2	Δρόμος και εκ τριών μερών Βασιλικόν
33	Δερβισιάδικα Δένδρα	2	Δρόμος, Μουσταφάς, Αχμέτης και Μουσταφάς
34	Τσεράδια	5	Μουσταφάς, Φέζος, Λάκκος και δρόμος
35	Τσεράδια	1	Σινάνιος, Λάκκος και εκ δύο μερών Βασιλικά
36	Πάδι	4	Λάκκος, Σινάνης, Μουρτεζάς και Βασιλικόν
37	Δευρόπολες	8	Δρόμος, Σινάνης, Αλή μάμος και Βασιλικόν
38	Κάμπος	1	Μουσταφάς, Σιάχος, Μετλάς και Αλής
39	Ζηφοσέλη-Τρανά χωράφια	3	Κώτας, Μουτιζάς, βασιλικόν  και μοιράς
40	Τρανά Χωράφια	4	Δρόμος, Βασιλικόν και εκ δύο  μερών μοιράς.
41	Τρανά χωράφια	7	Δρόμος εκ δύο μερών λάκκος και Μουρτιζάς
42	Ζιάβλια	3	Δρόμος, λάκκος, Μουρτιζάς και μοιράς
43	Λυκάκινας λάκκος	2	Εκ δύο μερών λάκκος, Χότζιας και Χαμζάς
44	Λυκάκινας λάκκος	1	Λάκκος, δρόμος,Ιβραΐμης και Μουσταφάς
45	Ζηφοσέλι	3	Δρόμος, Μουρτεζάς, λάκκος και εκκλησία
46	Ζιάβλια	3	Δρόμος εκ δύο μερών Μουρτεζάς και μοιράς
47	Άγιος Νικόλαος	1	Δρόμος, Βασιλικόν και εκ δύο μερών μοιράς
48	Λάκκος Κερασιάς	1	Εκ δύο μερών λάκκος και εκ δύο βασιλικά
49	Σουρβγιά	1	Και εκ τεσσάρων μερών βασιλικά
50	Λάκκο Τρακιά	3	Ζίνης, εκ δύο μερών Οσμάνης και Μουσταφά
51	Μύλος, εντός του χωρίου Ζουμπράκι με εν λιθάρι. Το 1/3 έχει η Εκκλησία τα δύο τρία (2/3) ο Κώτας Σιαμπάνης, Διαμαντής Σιαμπάνης

 

Εν Γρεβενοίς τη 21 Απριλίου 1934

Ο Μητροπολίτης  Γρεβενών Γερβάσιος

Από ένα έγγραφο του συνεργείου ερεύνης κτημάτων εξ ανταλλαγής Δυτ. Μακεδονίας, με ημερομηνία 17 Ιουλίου 1934, λαμβάνουμε τις παρακάτω πληροφορίες.

ü  Η ενοριακή Επιτροπή του ιερού ναού Αγίας Παρασκευής του χωριού Ποντινή ζητά την εξαίρεση της διανομής των 51 παραπάνω  κτημάτων τα οποία εξήχθησαν από το κτηματολόγιο της Ιεράς Μητροπόλεως Γρεβενών.

ü  Από έρευνα που πραγματοποίησε η επιτροπή στο αγρόκτημα διεπίστωσε τα παρακάτω: Κληθείσα η επιτροπή όπως υποδείξει τα αγροτεμάχια τα αναγραφόμενα στον πίνακα δήλωσε ότι δεν τα γνωρίζει, καθ’ όσον από την εποχή της εγκαταστάσεώς των (από το 1923 και εντεύθεν) μόλις εσχάτως έλαβε γνώση και ότι ελάχιστα τεμάχια κατέχονται και καλλιεργούνται. Κληθείς επίσης ο Ευθ. Παπαδόπουλος όστις ετύγχανε αγροφύλαξ κατά την εποχή της τουρκοκρατίας δήλωσε ότι τα υπό της Ιεράς Μητροπόλεως διεκδικούμενα τεμάχια, προ του 1912 κατείχοντο υπό των Μουσουλμάνων  και κατά τις διαδόσεις άλλοτε μεν κατέβαλαν αντίσπορον στη Μητρόπολη και άλλοτε ισχυρίζοντο ότι ήταν ιδιοκτησία των. Έκτοτε δε από το 1912 και εντεύθεν παραμένουν χέρσα και ελάχιστα καλλιεργούνται υπό των προσφύγων. Δε γνωρίζουν μετά την παρέλευση τόσων ετών  να υποδείξουν την ακριβή θέση και όρια τούτων. Δια ταύτα δεν προέβημε στην εξαίρεση τούτων εκ της διανομής εφόσον διαπιστώθηκε η ιδιοκτησία των και ουδείς τίτλος προσεκομίσθη υπό της Ιεράς Μητροπόλεως Γρεβενών».

 

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΟΣΙΟΥ ΝΙΚΑΝΟΡΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ

 

19. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΟΣΙΟΥ ΝΙΚΑΝΟΡΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ

3o τεύχος περιοδικού "ΜΠΟΥΡΙΝΟΣ" 

Γράφει η δημοσιογράφος Κατερίνα Μάτσου

Η πρώτη απόφαση για ανέγερση ιερού ναού του Οσίου Νικάνορος, ενός τοπικού, όχι ιδιαίτερα γνωστού, αλλά πολύ αγαπητού αγίου, πάρθηκε το 1918. Αιτία ήταν η θανατηφόρα επιδημία γρίπης, που έπληξε τα χρόνια εκείνα την Κοζάνη, αποδεκατίζοντας τον ως επί το πλείστον φτωχό πληθυσμό. Οι Κοζανίτες, προ της συμφοράς και του κινδύνου, αναζήτησαν τη θεία προστασία και έτσι στις 6 Νοεμβρίου έφεραν από το μοναστήρι της Ζάβορδας Γρεβενών τα ιερά λείψανα του Οσίου Νικάνορα. Τρεις μέρες αργότερα, στις 9 του Νοέμβρη, το κακό σταμάτησε. Τότε αποφασίστηκε η ανέγερση ναού του Οσίου Νικάνορα στην Κοζάνη και μάλιστα στο ψηλότερο σημείο για να επιβλέπει και να προστατεύει πάντα την πόλη όλη.

Κατά το έτος αυτό (1918) αποφασίστηκε η ανέγερση ναού προς τιμήν του αγίου Νικάνορα. Ωστόσο οι εργασίες οικοδόμησης επί του δυτικού λόφου της πόλης άρχισαν γύρω στα 1925-1926. Στα αρχεία βρίσκουμε έγγραφο της 24^ης/10/1927, που αφορά σε αίτηση της επιτροπής ανεγέρσεως Αγίου Νικάνορα, με την οποία ζητείται δάνειο από το κηροπωλείο για να μην καταστραφούν οι μέχρι τότε εργασίες κατασκευής της εκκλησίας. Χορηγήθηκε δάνειο 5.000 δραχμών, αλλά με νέα αίτηση της 10^ης/11/1927 ζητούν και πάλι δάνειο άλλων 5.000 δραχμών πιθανόν για τον ίδιο λόγο. Το ίδιο έτος πρέπει να περατώθηκαν οι εργασίες της πρώτης εκκλησίας που τέθηκε αμέσως σε λειτουργία.

Ως το 1965 ο ναός λειτουργούσε σαν εξωκλήσι. Με το Βασιλικό Διάταγμα της 12^ης/11/1966 Φ.Ε.Κ. 247/66 Τ.Α. ιδρύθηκε ενορία Αγίου Νικάνορα και έκτοτε λειτουργεί ως ενοριακός ναός. Το 1967 άρχισαν εργασίες ανακαίνισης της εκκλησίας, που ολοκληρώθηκαν το 1980. Σήμερα στην εκκλησία πραγματοποιούνται όλα τα ιερά μυστήρια και οι ετήσιες γιορτές και αναπτύσσονται όλες οι εκκλησιαστικές ενοριακές δραστηριότητες. Στην ενορία του Αγίου Νικάνορος υπάγονται τα εξωκλήσια της Αγίας Κυριακής, των Αγίων Θεοδώρων, του Αγίου Φανουρίου, του Αγίου Χαραλάμπους και της Αναλήψεως.

Τον Ιούνιο του 1974, ύστερα απ’ όλες τις κανονικές και νόμιμες ενέργειες του μακαριστού Μητροπολίτου Διονυσίου προς τη Μητρόπολη Γρεβενών και το μοναστήρι της Ζάβορδας, παραχωρήθηκε στον ιερό ναό τμήμα του ιερού λειψάνου του Οσίου Νικάνορα. Η υποδοχή του στην Κοζάνη έγινε με μεγαλοπρέπεια και ευλάβεια με τη συμμετοχή κλήρου, των τοπικών αρχών και του λαού της πόλης. Ιερά πομπή μετέφερε το ιερό λείψανο στο ναό, όπου τελέστηκε ειδική ιερά ακολουθία και εσπερινός. Ο ήδη Μητροπολίτης Γρεβενών Σέργιος όμως το 1985 ζήτησε το ιερό λείψανο για να το περιφέρει δήθεν στην επαρχία για τη διενέργεια εράνου, μα αντί να το επιστρέψει ως όφειλε στον ιερό ναό της Κοζάνης, το μετέφερε πίσω στο μοναστήρι. Δικαιολόγησε την πράξη του λέγοντας ότι θέλει να συμμαζέψει την περιουσία του μοναστηριού. Ο Παπαγιάννηςτότε, με παρόμοιο τρόπο, επανέφερε το ιερό λείψανο πίσω στην εκκλησία, όπου παραμένει μέχρι σήμερα.

Ο ιερός ναός πανηγυρίζει στις 7 Αυγούστου, προσελκύοντας πλήθος κόσμου απ’ όλο το νομό, τόσο την ημέρα της γιορτής του, όσο και κατά τον πανηγυρικό εσπερινό της προηγουμένης. Οι Κοζανίτες πάνε «πανηγυριώτες» στον Αϊ Νικάνορα και την Πεντηκοστή.

 

 

ΒΙΟΣ ΟΣΙΟΥ ΝΙΚΑΝΟΡΑ

 

Ο Όσιος Νικάνορας (1491-1549) ήταν μοναχός και ιεροκήρυκας, ιδρυτής της ιεράς μονής της Ζάβορδας Γρεβενών. Καταγόταν από τη Θεσσαλονίκη και έδρασε στις απομονωμένες περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας. Το κήρυγμά του γνώρισε μεγάλη επιτυχία και ανέκοψε το ρεύμα εξισλαμισμού, που τα χρόνια εκείνα στην περιοχή μας είχε μεγαλώσει επικίνδυνα. Το 1534 ίδρυσε στο βουνό Καλλίστρατο στην αριστερή όχθη του Αλιάκμονα, το μοναστήρι της Ζάβορδας, εκεί όπου κατά την παράδοση ο Όσιος Νικάνορας ανακάλυψε μια εικόνα του Χριστού. Το μοναστήρι στα χρόνια της τουρκοκρατίας και χάρη στις προσπάθειες του Νικάνορα γνώρισε μεγάλη οικονομική και πνευματική ακμή. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του ο Νικάνορας εγκατέλειψε το μοναστήρι και ασκήτεψε στο κοίλωμα ενός απόκρημνου βράχου, που υψώνεται κατακόρυφα πάνω από τα ορμητικά νερά του ποταμού. Η μνήμη του τιμάται στις 7 Αυγούστου.