ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

 

 

1	Προλεγόμενα		5
2	Εξώφυλλο		6
3	Έξαρχος, οικισμός	Βασίλη Αποστόλου	7
4	Αφιερωμένο στα 100 χρόνια της ανεξαρτησίας το νέο τεύχος του περιοδικού “Μπούρινος”.	Κατερίνα Μάτσου	11
5	Μπούρινος, ένα βουνό που χωρίζει ή ενώνει	Θωμά Παπαθανασίου	12
6	Γάμος στο Παλαιόκαστρο	Κώστα Ζιωντάκη	15
7	Δαφνερό, οικισμός	Βασίλη Αποστόλου	19
8	Εισήγηση για την Περιφέρεια Βεντζίων	Γεώργιου Ουζουνίδη	21
9	Εικονοστάσια Σαρακήνας	Ευάγγελου Ντάγκα	22
10	Δίπορον, τα ιερά	Άρη Λαναρά	24
11	Παλαιόκαστρο, οικισμός	Βασίλη Αποστόλου	26
12	Οδική σύνδεση Βεντζίων-Γρεβενών	Τάκη Λάιου	29
13	Το Τρίκωμο Γρεβενών	Γεώργιου Καράντζιου	30
14	Επίσκεψη στο Αιδίνιο της Μ.Ασίας	Ηλία Γάγαλη	32
15	Βράβευση φοιτητών Σύλλογος Γρεβενιωτών Κοζάνης	Βασίλη Αποστόλου	38
16	Βάρης, οικισμός	Βασίλη Αποστόλου	40
17	Έκθεση ζωγραφικής του Γιάννη Μπελή	Βασίλη Αποστόλου	42
18	Ένα ρολόι με ονοματεπώνυμο	Κατερίνα Μάτσου	44
19	Αμυγδαλεώνας στο Δίπορο	Βασίλη Αποστόλου	48
20	Διακρίσεις	Βασίλη Αποστόλου	51
21	Εορτασμός Μακεδονικού Αγώνα στον Μπούρινο	Βασίλη Αποστόλου	52
22	Ποντινή-Ποδοσφαιρικά. Τέλος καλό όλα καλά	Γιάννη Αραβόπουλου	54
23	Δημοτικό Σχολείο Πολυδέντρου Γρεβενών	Τάνια Αποστόλου	55
24	Το Μουσείον Μακεδονικών Αγώνων	Αναστάσιου Μπέλλου	58
25	Βουλευτές Γρεβενών-Κοζάνης	Βασίλη Αποστόλου	60
26	Ιστορικό Μνημείο	Δημήτριου Φίλιου	61
27	Ποντινή, οικισμός	Βασίλη Αποστόλου	62
28	Εντυπόραμα “Ο Μπούρινος”	Αναστάσιου Μπέλλου	65
29	Τα δώδεκα ιερά της Μεταμόρφωσης	Ιωάννη Ράπτη	66
30	Περί της Διοικήσεως Βεντζίων	Απόστολου Παπαδημητρίου	70
31	Θεόδωρος Θεοδωρίδης	Άρη Λαναρά	71
32	Βουλευτικές εκλογές στα Βέντζια, 2012	Μάκη Νασιάδη	72
33	Οικονομική ενίσχυση	Βασίλη Αποστόλου	73
34	Χριστουγεννιάτικα-Πρωτοχρονιάτικα Κνίδης	Αναστασία Ζυγούρα	73
35	΄Αδειασαν τα χωριά μας	Ευθύμιου Σκρέκα	77
35	Έξαρχος Γρεβενών, βιβλίο.		77
36	Αυτοί που έφυγαν	Βασίλη Αποστόλου	78
37	Κέντρο, οικισμός	Βασίλη Αποστόλου	79
38	Ο παππούς, καλόγερος από Έξαρχο	Κώστα Καραπατάκη	85
39	Δίπορο, οικισμός	Βασίλη Αποστόλου	88
40	Τραγούδια του τόπου μας	Στέργιος Γούλας	91
41	Ι.Μ.Α.Νικάνορος-Εκποίηση ακινήτου		92
42	Τα Δημοτικά των Γρεβενών	Δ.Ρίγγου	93
43	Οδυσσέα γύρισε σπίτι	Γιάννα Γκουτζιαμάνη	94
44	Πεντάλοφος	Βασίλη Αποστόλου	96
45	Γέφυρα Πόρου	Άννα Αποστόλου	97
46	Σκούμτσια	Άννα Αποστόλου	101
47	Δημοτικά Τραγούδια	Νικόλαου Αποστόλου	103
48	Πόρος, οικισμός	Βασίλη Αποστόλου	103
49	Παναγιά, οικισμός	Βασίλη Αποστόλου	105
50	Τα κόλιαντα όπως τα έζησα και τα θυμάμαι	Δημήτρη Κοκόγια	108
51	Βάπτιση Βασιλικής		110
52	Δημοτική Ενότητα Βεντζίου ή Βεντζίων	Βασίλη Αποστόλου	111
53	Παρουσίαση βιβλίου στα Γρεβενά	Grevena.gr	112
54	Πισσάνθρακας στην περιφέρεια Βεντζίων	Κνιδιώτης	113
55	Απελευθέρωση Γρεβενών 1912	Βασίλη Αποστόλου	115
56	Συγχαρητήριες επιστολές	Ε.Ε.Ε Μπούρινος	117
57	Οι απόστρατοι αξιωματικοί Κοζάνης στη Δεσκάτη	Βασίλη Αποστόλου	118
58	Πανηγύρι του συλλόγου Γρεβενιωτών Κοζάνης	Βασίλη Αποστόλου	120
59	Στο σκοτωμένο	Βασίλη Αποστόλου	122
60	Ο Εθνομάρτυς Μητροπολίτης Γρεβενών. Παρουσίαση βιβλίου	Βασίλη Αποστόλου	124
61	Χορός συλλόγου Γρεβενιωτών 2012	Βασίλη Αποστόλου	125
62	Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος στα Γρεβενά	Βασίλη Αποστόλου	125
63	Χορευτικό Συλλόγου Γρεβενιωτών 2012	Βασίλη Αποστόλου	125
64	Εκδρομή στους Δελφούς με το Σωματείο ΔΕΗ	Βασίλη Αποστόλου	126
65	Επίσκεψη στον Αντιπεριφερειάρχη και Δήμαρχο Γρεβενών	Βασίλη Αποστόλου	129
66	Νεοχώρι, ποδοσφαιρική ομάδα		130
67	Δημοτικό τραγούδι γάμου	Ουρανία Δεληζήση	130
68	Κνίδη, οικισμός	Βασίλη Αποστόλου	131
69	Της αγάπης, δημοτικό τραγούδι	Βάια Γκουτζιαμάνη	`136
70	ΓΕΩΕΛΛΑΣ-Το εργοσταάσιο των Βεντζίων	Βασίλη Αποστόλου	137
71	Παλαιοχώριον, οικισμός	Βασίλη Αποστόλου	138
72	Η Σιάτιστα στην κατοχή	Μιλτιάδη Στρακαλή	142
73	Αποκριάτικα τραγούδια	Σ. Ν. Αποστόλου.	144
74	Πυλωροί,οικισμός	Βασίλη Αποστόλου	144
75	Πευκάκιον, οικισμός	Βασίλη Αποστόλου	147
76	Έκθεση ζωγραφικής	Ελένη Δινοπούλου	150
77	Το ημερολόγιον Τρικώμου	Βασίλη Αποστόλου	151
78	Παρουσίαση βιβλίου “Ο ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΣ”	Βασίλη Αποστόλου	152
77	Βιβλίο Έξαρχος, δημοσιεύσεις		153
78	Πόρος, φωτογραφίες,στρατιώτες		154
79	Δίπορον, φωτογραφίες		155
80	Πόρος, φωτογραφίες		156
81	Δαφνερόν, φωτογραφίες		157
82	Ποδοσφαιρικές ομάδες Σαρακήνας- Ιτέας		158
83	Μέλη Δ.Σ Συλλόγου Γρεβενιωτών Κοζάνης, φωτογραφίες		158
84	Βιβλία που λάβαμε		160

ΕΞΑΡΧΟΣ ΓΡΕΒΕΝΩΝ

 

. ΕΞΑΡΧΟΣ ΓΡΕΒΕΝΩΝ

 

Γράφει ο Βασίλης Αποστόλου

 

Γενικά: Κοντά στους πρόποδες του κεντρικού ορεινού όγκου του Μπούρινου είναι χτισμένος ο Έξαρχος 36 χιλιόμετρα Β.Α των Γρεβενών σε υψόμετρο 730 μέτρων. Για να φτάσεις στον Έξαρχο μπορείς να ακολουθήσεις τις παρακάτω διαδρομές. Από Κοζάνη μπορείς να ακολουθήσεις την Εγνατία οδό. Στον κόμβο της Σιατίστης στρίβοντας αριστερά συναντάς πρώτα το Παλιόκαστρο, στη συνέχεια το Δαφνερό και μετά τον Έξαρχο, με συνολική χιλιομετρική απόσταση Κοζάνη- Έξαρχος 40 χιλιόμετρα. Η άλλη διαδρομή από Κοζάνη είναι μέσω Αιανής, Χρωμίου, Βάρης. Από Γρεβενά διασχίζεις την Κνίδη, Πυλωρούς, Βάρη και καταλήγεις στον Έξαρχο. Συνορεύει ανατολικά με το δήμο Σιατίστης (περιοχή Μπούρινου-Τσερβένα) και με την  κοινότητα Χρωμίου, δυτικά με τους οικισμούς Δαφνερού, Ταξιάρχη, βόρεια με Παλιόκαστρο και κτηματική περιοχή Σιατίστης, νότια με Κνίδη, Κολοκυθάκι. Στις πρώτες βουλευτικές εκλογές που πραγματοποιήθηκαν στις 31 Μαΐου 1915 ψήφισαν στο εκλογικό κέντρο Παλαιοκάστρου. Στον εκλογικό κατάλογο της Υποδιοικήσεως Γρεβενών που συντάχθηκε το 1914 ήταν εγγεγραμμένοι 41 άρρενες Εξαρχιώτες. Υπήρξε έδρα κοινότητας η οποία ιδρύθηκε με το Β.Δ 19-12-1918, ΦΕΚ.Α 200/1918 με συνοικισμούς απαρτίσαντες την κοινότητα Έξαρχος, Βάρτσα (σήμερα Βάρης,ο). Μέχρι το 1998 λειτουργούσε ως έδρα  κοινότητας, στη συνέχεια αποτέλεσε γεωγραφικό διαμέρισμα του δήμου Βεντζίου ως το 2010 και σήμερα ανήκει στο διευρυμένο δήμο Γρεβενών.

          Αρχαιότητες: Λόγω των πολλών υδάτων, των πλούσιων βοσκοτόπων ο Έξαρχος με το αρχαιοπρεπές όνομα κατοικήθηκε από αρχαιοτάτων χρόνων. Όστρακα υπάρχουν στη θέση Καστράκια, Γουμαράδα, Όπεσι, Αρμυρονέρι, Ξηροβούνι.

 

          Οικονομία. Το έδαφος είναι ορεινό με πολλές βοσκήσιμες εκτάσεις ιδανικό για εκτροφή αιγοπροβατροφίας λόγω του ομαλού ανάγλυφου και των βοσκοτόπων 34.000 στρεμμάτων, αγελαδοτροφίας, παραγωγή φορτηγών ζώων λόγω της σατνώδους βλάστησης, σιτηρών κύρια με την καλλιέργεια χωραφιών που δόθηκαν σχεδόν σε όλους από το αγρόκτημα του οικισμού  Βάρη.

 

          Σήμερα ο κάμπος ποτίζεται με σύγχρονο αρδευτικό με το γαιόφραγμα που κατασκευάστηκε στα ερείπια αρχαίου οικισμού στην περιοχή Καλάμια. Για τις υδρευτικές ανάγκες χρησιμοποιούσαν προπολεμικά τις πηγές «Ζούμπου», «Ντιλμπάνο», «Πέι πηγάδι». Υδρεύεται με σύγχρονο εσωτερικό δίκτυο το οποίο κατασκευάσθηκε το 1971. Οι αραιές βροχοπτώσεις κατά τη διάρκεια της άνοιξης σε συνδυασμό με τις μεγάλες θερμοκρασίες δημιουργούν σοβαρό πρόβλημα στην ωρίμανση σιτηρών. Το έδαφος χάνει εύκολα την υγρασία και η παραγωγή πάντα είναι μειωμένη. Ευνοημένη στο χωριό μας είναι η κοπαδιάρικη κτηνοτροφία. Από το 1937 ως το 1960 ο οικισμός αποτέλεσε οικονομικό κέντρο λόγω της εκμετάλλευσης του χρωμίτη στην περιοχή Βοϊδόλακκος του Μπούρινου και απασχόλησης εκατοντάδων εργατών από την ευρύτερη περιοχή

 

          Μακεδονικός Αγώνας: Το χωριό αποτελούσε πέρασμα των μακεδονομάχων, των αντάρτικων σωμάτων που  ερχόταν από την ελεύθερη Ελλάδα που ως σκοπό είχαν να εμψυχώσουν τους Μακεδόνες, να μείνουν πιστοί στο Πατριαρχείο, να προετοιμάσουν το έδαφος για απελευθέρωση της Μακεδονίας. Το δρομολόγιο συνήθως που ακολουθούσαν ήταν Αγιόφυλλο Καλαμπάκας, Φιλί, Καλόχι, Πόρος, Εξαρχος, Παλιόκαστρο, Γαλατινή, Εράτυρα.

          Υδάτινος πλούτος: Τα ρυάκια που περιβάλλουν τον οικισμό είναι συνεχούς ροής, έχουν τις πηγές στους πρόποδες του Μπούρινου. Συμβάλλουν στο Σαραντάπορο, παραπόταμο του Αλιάκμονα. Οι πλούσιοι υδάτινοι πόροι χρησιμοποιήθηκαν για την ανάπτυξη της κτηνοτροφίας, για την καλλιέργεια καλαμποκιού, τριφυλλιού. Με τη δύναμη του νερού λειτούργησαν πέντε νερόμυλοι, μαϊντάνια, δριστέλες. Δυστυχώς η τοπική αυτοδιοίκηση, δεν προχώρησε στη βιομηχανική εκμετάλλευση, στη λειτουργία εργοστασίων εμφιάλωσης ύδατος. Στα λακκώματα του χωριού αναπτύσσονται νοστιμότατα ψαράκια. Οι επιδέξιοι ψαράδες τα πιάνουν με χέρια και δίχτυα.  Από τις πηγές του χωριού υδροδοτείται ο Βάρης και η Σιάτιστα.

                      

          Επικοινωνία: Οι δρόμοι επικοινωνίας παλιότερα κυρίως ήταν δύο. Ό ένας για Σιάτιστα μέσω Ξηροβούνι, Καγκιόλια, Παλιόκαστρο, Μπάρα κι ο άλλος για Γρεβενά μέσω Μικροκλεισούρας. Πρόκειται για ημιονικούς οδούς. Το δρόμο για Σιάτιστα τον περπατήσανε σχεδόν όλοι οι Εξαρχιώτες και κυρίως εμείς ως μαθητές του Τραμπάντζειου γυμνάσιου.

Τοπική Αυτοδιοίκηση: Με τη δράση τους, τη νοοτροπία τους να μην υποτιμούν τις δυνάμεις συνέβαλαν κατά μεγάλο βαθμό στη διεύρυνση και επικράτηση του θεσμού της τοπικής αυτοδιοίκησης. Οι ίδιοι φρόντισαν για την εκπαίδευση, χτίζοντας σχολειά, χρηματοδοτώντας και συντηρώντας δασκάλους. Τα δίκτυα ύδρευσης, η κατασκευή έργων άρδευσης, η διάνοιξη οδών, η ανέγερση εκκλησιών, σχολείων  είναι έργα συλλογικά.

          Πανίδα-Χλωρίδα: Στις απέραντες εκτάσεις του Μπούρινου ζουν ο λαγός, η πέρδικα, το περιστέρι, το αγριογούρουνο. Δε λείπει και η αρκούδα που προξενεί καταστροφές στη μελισσοκομία, στις φυτείες καλαμποκιού. Πυξάρια ευδοκιμούν στις γύρω περιοχές που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή αντικειμένων οικιακής χρήσης όπως κουτάλες, κλούτσες διακοσμημένες με διάφορες παραστάσεις.

Ακόμη τα μανιτάρια αποτελούν ένα από τα σημαντικά χαρακτηριστικά που προσδιορίζουν τη χλωρίδα του χωριού και το καθιστούν ευρέως γνωστό στην περιοχή. Το γευστικότατο μανιτάρι η κοκκινούσκα, γνωστό ως πρόβειο με το ροζ θόλο αναπτύσσεται και εμφανίζεται δυo φορές το έτος, την άνοιξη και το φθινόπωρο μετά από έντονες βροχοπτώσεις σε συνδυασμό με αύξηση της θερμοκρασίας. Ο ιδανικός βιότοπος για τη φιλοξενία του συγκεκριμένου είδους μανιταριού αποτελούν τα βοσκοτόπια, οι άδενδρες και θαμνώδεις περιοχές στα Κουριά, στο Αρμυρονέρι, Λιβάδια, Φαρδύκαμπος, Τουρτουρίτσα, Αγία Παρασκευή, Βλαχοχώρι, σχεδόν όλες οι περιοχές με τη βλάστηση της σατνιάς.  Στο χωριό μας σήμερα η συλλογή αυτοφυών μανιταριών από ερασιτέχνες μανιώδεις μανιταροφάγους, είναι ένα φαινόμενο που παρουσιάζει έξαρση.

          Αξιοθέατα: Εκείνο που ομορφαίνει ιδιαίτερα το χωριό είναι η πλατεία η οποία αποτελεί το στολίδι του χωριού. Η πλακόστρωση, η δεντροφύτευση με καλλωπιστικά φυτά, ο ηλεκτροφωτισμός, η φύτευση του πλατανιού με το καθιστικό τις λιθόχτιστες βρύσες, το σιντριβάνι, άλλαξαν ολότελα τη μορφή της και της έδωσαν μια απαράμιλλη αισθητική. Εκεί μαζεύονται οι κάτοικοι τα πρωινά και βραδινά. Συζητούν την επικαιρότητα, θυμούνται το παρελθόν, αγναντεύουν το Ανήλιο, τον Μπούρινο, παρακολουθούν τα τροχοφόρα που περνούν από το μέσο της πλατείας. Το κοινοτικό κατάστημα, βορειοανατολικά της πλατείας, το μοναδικό δημόσιο κτίριο κτίστηκε το 1970. Σήμερα μετά από ανακαίνιση  χρησιμοποιείται ως χώρος πολλαπλών χρήσεων (καφενείο) για τις κοινωνικές ανάγκες των κατοίκων. Εντυπωσιάζει η παιδική χαρά, ο νεόδμητος ναός του Αγίου Νικολάου, ο βυζαντινός ναός του Αγίου Αθανασίου, η τεχνητή λίμνη, ο νερόμυλος, ο αρχαιολογικός τόπος τα «καστράκια».

          Πληθυσμός: 1904=160. 1913=160. 1920=143. 1928=136. 1940=263. 1951=180. 1961=204. 1971=131. 1981=115. 1991=149. 2001=103. 2011=62.

          Σχολείο: Το έτος 1873-74 λειτουργούσε σχολείο με 20 μαθητές και η δαπάνη συντήρησης ανερχόταν σε 600 λίρες. Το έτος 1901-1902 από  έκθεση του προξενείου Ελασσώνος αναφέρεται ότι στο σχολείο φοιτούσαν 15 μαθητές.

          Εκκλησίες: Άγιος Νικόλαος κτίσθηκε το 1830, ο οποίος κατεδαφίσθηκε το 1953 και ο οποίος μετά το σεισμό του 1995 δε λειτουργεί. Σε άλλη θέση ανηγέρθη ο νεόδμητος ενοριακός ναός του Αγίου Νικολάου με συνδρομή της πολιτείας και των κατοίκων του χωριού, ο οποίος λειτούργησε για πρώτη φορά στις 11-2-2007.  Αγία Παρασκευή με έτος κτίσης το 1835 ο οποίος κατεδαφίστηκε και ανηγέρθη νέος το 1965. Άγιος Αθανάσιος στους πρόποδες του Μπούρινου με έτος κτίσης το 1840 με γυναικωνίτη και πολλές τοιχογραφίες στο Άγιο Βήμα και στον κυρίως ναό τοιχογραφίες σε μουσαμά. Υπάρχουν και τα πέντε (αρ.5) εικονοστάσια. Ανατολικά του ναού του Αγίου Αθανασίου σε απόσταση 2 χιλιομέτρων υπάρχει το Παλιομανάστηρο με σωζόμενο περίβολο 80 μέτρων.    

          Αφιερωτές στη Ζάβουρδα: Αφιερωτές στην Ιερά Μονή Αγίου Νικάνορος για την ψυχική τους σωτηρία 238.  Α΄ Γραφής από το 1534 ως το 1692 έχουμε 129 και Β΄ Γραφής από το 1692 και μετά 109.

          Ενθυμίσεις: Στα μηναία του Ιερού ναού του Αγίου Νικολάου υπάρχει πλούτος πληροφοριών για την εκπαίδευση του χωριού. Εργαζόταν ως δάσκαλοι από Κολοκυθάκι 1867, από Πηλουρή 1870, από Κοπρίβα 1871 με μισθό 550 γρόσια το χρόνο, από Παλιόκαστρο το 1888, από Κοπρίβα 1894, από Χολένιστα 1895. Ιερέας από Βούρμπομπο το 1883.

          Πεσόντες: Ευαγγελόπουλος Ιωάννης του Αθανασίου 1918, ετών 20. Κεφάλας Γεώργιος του Δημητρίου 1922, ετών 28. Παπαστάμου Ιωάννης του Στάμου 1922, ετών 27. Σκόδρας Ευάγγελος του Γεωργίου 1943, ετών 48. Σκόδρας Νικόλαος του Ευαγγέλου 1943, ετών 13. Τσιάνης Γεώργιος του Ιωάννη 1943, ετών 37. Πιπεράς Αργύριος του Σπύρου 1943, ετών 60. Κεφάλας Κώστας του Δημητρίου 1948, ετών 32. Πιπεράς Σπύρος του Αργυρίου 1948, ετών 31. Αποστόλου Βασίλειος του Δημητρίου 1949, ετών 23.

 

Πηγές: Έξαρχος Γρεβενών 2011, Βασίλη Αποστόλου.

 

ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΟ ΣΤΑ 100 ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΤΟ ΝΕΟ ΤΕΥΧΟΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ “ΜΠΟΥΡΙΝΟΣ”

 

4.ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΟ ΣΤΑ 100 ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΤΟ ΝΕΟ ΤΕΥΧΟΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ “ΜΠΟΥΡΙΝΟΣ”

 

Γράφει η Κατερίνα Μάτσου

 

Αφιερωμένο στα 100 χρόνια από την απελευθέρωση της Δυτικής Μακεδονίας είναι το 4^ο τεύχος του περιοδικού “Ο ΜΠΟΥΡΙΝΟΣ”, που κυκλοφόρησε πριν λίγες μέρες. Το περιοδικό είναι μία ετήσια έκδοση του Επιμορφωτικού-Εξωραϊστικού-Εκπολιτιστικού Συλλόγου Εξάρχου Γρεβενών Ο ΜΠΟΥΡΙΝΟΣ για την περιφέρεια Βεντζίων-Γρεβενών-Κοζάνης, με επιμελητή σύνταξης το δάσκαλο Βασίλη Αποστόλου. Τις σελίδες του καλύπτουν θέματα όχι μόνο για την περιφέρεια Βεντζίων, αλλά για όλη τη Δυτική Μακεδονία που ετοιμάζεται φέτος να γιορτάσει τα 100 χρόνια από την απελευθέρωση από τον τουρκικό ζυγό.

Το νέο τεύχος του ΜΠΟΥΡΙΝΟΥ φιλοξενεί τα κείμενα: 1912-2012. ΕΚΑΤΟ ΧΡΟΝΙΑ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ του Δημήτρη Σιδερίδη, το κείμενο του Κωνσταντίνου Τσιτσελίκη ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΖΑΝΗΣ: 11 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912-11 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1928, ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΓΡΕΒΕΝΩΝ του Ηλία Γάγαλη, Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΙΜΙΛΙΑΝΟΥ του Βασ. Παπαστεργιόπουλου, ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ ΠΑΛΑΙΟΚΑΣΤΡΟΥ του Ιωάννη Κύρου, ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ του Νικόλαου Απόστολου, ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΓΡΕΒΕΝΩΝ του Στέφανου Σιαμπανόπουλου, ΤΑ ΣΟΥΡΒΑ ΣΤΑ ΒΕΝΤΖΙΑ ΓΡΕΒΕΝΩΝ του Κώστα Καραπατάκη, ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ ΔΑΦΝΕΡΟΥ του Νικόλαου Ντέμκα, ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΗΣ ΞΕΝΙΤΙΑΣ-Ο ΑΜΑΡΑΝΤΟΣ της Αναστασίας Μπούζμπα, ΤΟ ΠΟΝΤΙΑΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΚΛΕΙΣΟΥΡΑΣ του Θεολόγη Κωνσταντινίδη, ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΜΗΝΩΝ του Γεωργίου Μπόντα, ΝΟΣΤΑΛΓΙΚΕΣ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΛΙΟΧΩΡΙ ΓΡΕΒΕΝΩΝ του Ευθυμίου Σκρέκα, ΤΑ ΒΑΦΤΙΣΙΑ του Ευάγγελου Ντάγκα, Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΒΕΝΤΖΙΩΝ της Τάνιας Αποστόλου, ΣΕΙΣΜΟΣ ΒΑΡΗΣ ΓΡΕΒΕΝΩΝ του Δημήτριου Πλιάτσιου, ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΑ ΚΝΙΔΗΣ της Αναστασίας Ζυγούρα, ΜΕΛΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΓΡΕΒΕΝΩΝ του Δ. Ρίγγου, ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΠΟΝΤΙΝΗΣ του Γιάννη Αραβόπουλου, ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ του Ν. Μπάτζιου, ΕΙΣ ΑΝΑΜΝΗΣΙΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΣΙΑΜΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ της Κατερίνας Μάτσου. 

 

Το τεύχος περιλαμβάνει ακόμα δύο σύντομα βιογραφικά σημειώματα του Μητροπολίτη Γρεβενών κ.κ. Σέργιου και του Μητροπολίτη Σερβίων & Κοζάνης κ.κ. Παύλου. Γίνεται ακόμα εκτενής αναφορά σε όλες τις δραστηριότητες του συλλόγου κατά τον τελευταίο χρόνο και στις διάφορες εκδηλώσεις που έλαβαν χώρα σε χωριά της περιφέρειας Βεντζίων, συνοδευόμενα από πλήθος φωτογραφιών, παλιών και νέων, που στολίζουν και τις 96 σελίδες του νέου τεύχους. Το παρόν τεύχος επέλεξε για εξώφυλλο τις σφραγίδες των κοινοτήτων της περιφέρειας Βεντζίων, όπως αυτές συστάθηκαν με την απελευθέρωση της περιοχής από τους Οθωμανούς Τούρκους το 1912 και ευχαριστεί ιδιαίτερα τον κο Βάιο Ν. Τιούλη από το Παλαιόκαστρο, μετανάστη στην Αυστραλία, που εμπιστεύτηκε το σύλλογο χρηματοδοτώντας τον για την έκδοση του παρόντος τεύχους.

 

Κοζάνη, Φεβρουάριος 2012

 

ΜΠΟΥΡΙΝΟΣ, ΕΝΑ ΒΟΥΝΟ ΠΟΥ ΧΩΡΙΖΕΙ Η ΕΝΩΝΕΙ

 

5. ΜΠΟΥΡΙΝΟΣ, ΕΝΑ ΒΟΥΝΟ ΠΟΥ ΧΩΡΙΖΕΙ Η ΕΝΩΝΕΙ

 

Γράφει ο Θωμάς Κ. Παπαθανασίου, φιλόλογος[1]

 

Στα πρώτα μαθητικά μας χρόνια διδασκόμασταν πως τα βουνά και τα ποτάμια χώριζαν και όριζαν τα σύνορα διάφορων γεωγραφικών διαμερισμάτων. Εξετάζοντας, λοιπόν, οπτικά τον ορεινό όγκο του Μπούρινου από τη δυτική ή ανατολική πλευρά του, μπορεί εύκολα να συμφωνήσει κανείς με την άποψη αυτή.

            Η αλήθεια όμως τις περισσότερες φορές δεν είναι ορατή μόνο με τα μάτια. Αν εξετάσουμε, δηλαδή, αυτόν τον ορεινό όγκο από γεωλογική, ιστορική, οικονομική, πολιτιστική και κοινωνική σκοπιά, τότε ανακαλύπτουμε πολλές και διαφορετικές αλήθειες.

            Οι επιστήμονες γεωλόγοι αποφάνθηκαν πώς το βουνό αυτό ήταν το πρώτο της Ελλάδας που δημιουργήθηκε από τη σύγκρουση της αφρικανικής και ευρωπαϊκής πλάκας και είναι ένα πεδίο σημαντικής έρευνας.

            Προχωρώντας όμως στα ιστορικά και νεότερα χρόνια αντιλαμβανόμαστε πιο καθαρά τη σπουδαιότητα και την προσφορά του στον κόσμο που ζει και δραστηριοποιείται γύρω του. Ο δασικός και υδάτινος πλούτος καθώς και το απρόσιτο του εδάφους (για κάποιες εποχές) προσελκύουν τον άνθρωπο να ιδρύσει οικιστικές μονάδες.

            Αυτά τα στοιχεία βοήθησαν στην ανάπτυξη  της κτηνοτροφίας, που στάθηκε ο βασικότερος οικονομικός πόρος όλων των πλησιόχωρων οικισμών.

            Τα άφθονα και καθαρά νερά  του αποτελούν το βασικό στοιχείο της ζωής και της δημιουργίας. Πόσοι νερόμυλοι, στ’ αλήθεια, κινούνταν με την ορμητική τους δύναμη;  Και σήμερα ακόμη πόσοι οικισμοί απολαμβάνουν το πολυτιμότερο αγαθό του νερού, που δυστυχώς βαίνει μειούμενο εξαιτίας των νέων δραστηριοτήτων του ανθρώπου. Χιλιάδες κάτοικοι των οικισμών Σιάτιστας, Παλαιοκάστρου, Δαφνερού, Εξάρχου, Βάρης, Χρωμίου, Αιανής, Αγ.Παρασκευής, Κερασιάς, Χτενίου, Ροδιανής, Λευκοπηγής, Πρωτοχωρίου και Μεταμόρφωσης απολαμβάνουν τα χρήσιμα δώρα του. Δε μας διαφεύγει βέβαια της προσοχής πώς στη βόρεια πλευρά προϋπήρξε και αρχαιότερος οικισμός στη θέση Τσερβένα (Δερβένι) της Σιάτιστας.

            Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας ακμάζουν αρκετοί οικισμοί, γιατί εκεί βρίσκουν καταφύγιο όσοι διώκονται ή αντιμετωπίζουν επιδρομές (κάστρο Χτενίου, κάστρο  Παλαιοκάστρου). Δεν ξεχνάμε βέβαια τον ομώνυμο οικισμό τον “Μπούρινον”, ο οποίος διαλύεται στα τέλη του  19^ου αιώνα. Μέσα από τις δασωμένες πλαγιές  του ανοίγονται δρόμοι επικοινωνίας και αναδεικνύεται το μεγαλύτερο και  ιστορικό και πολιτιστικό κέντρο της κλασσικής-Ελληνιστικής και Βυζαντινής εποχής, η Αιανή. Γνώση, ιστορία και πολιτισμός γίνονται  κοινό κτήμα και κοινή Ελληνιστική συνείδηση. Έτσι πλέκονται τα κοινά ήθη, έθιμα, γλώσσα και εθνικοί αγώνες. Απόδειξη του τελευταίου η επανάσταση στα 1878, που στάθηκε η πρώτη αντίδραση απέναντι στα σχέδια του Πανσλαβισμού και της βουλγαρικής κυριαρχίας στη Μακεδονία. Γι’ αυτό άλλωστε στη θέση που κηρύχτηκε η Επανάσταση στήθηκε το Μακεδονικό Μουσείο με την ιδέα και τους κόπους του αείμνηστου δασκάλου Κ. Σιαμπανόπουλου.

 

            Ένα τελευταίο στοιχείο-αγαθό για την περιοχή υπήρξε και ο ορυκτός πλούτος στα σπλάχνα του βουνού. Στις πλαγιές του οργανώθηκαν  και στήθηκαν ορυχεία μετάλλων, στα οποία εργάστηκαν αρκετοί κάτοικοι όλων αυτών των γειτονικών οικισμών, ακόμη και πέρα από τον Αλιάκμονα στα δυτικά, τον οικισμό  του Ταξιάρχη, απ’ τον οποίο κατάγομαι και έχω προσωπική γνώση. Λειτούργησαν σε δύο περιόδους:1) Πριν τον πόλεμο του ’40 και 2) κατά τη δεκαετία του 1950. Αρκετοί άνδρες και νέοι εργάστηκαν στις γαλαρίες και συνεισέφεραν στα οικονομικά των οικογενειών τους, που τότε ακόμη η δομή τους ήταν πατριαρχική με πολλά μέλη.  Από τον Ταξιάρχη αφού ετοίμαζαν τα τρόφιμα και τα χρειαζούμενα για μια βδομάδα, ζώνοντας στις πλάτες το μπόγο, περνούσαν το ποτάμι και μετά από ώρες ποδαρόδρομου έφταναν στα εργοτάξια του Μπούρινου. Όταν ο Αλιάκμονας ήταν φουσκωμένος, χρησιμοποιούσαν τη βάρκα για το πέρασμα, αφού την έβρισκαν στη δική τους όχθη. Διαφορετικά έπρεπε να περιμένουν κάποιον από την αντίπερα όχθη. Ήταν γνωστό το  πέρασμα και η επικοινωνία, γινόταν πιο συχνά απ’ ό,τι σήμερα. Αργότερα στήθηκε στην περαταριά το εναέριο πορθμείο, το γνωστό καρούλι για τους πολλούς ή το “αέριο”  για τους Ταξιαρχιώτες, που σώζεται ακόμη και σήμερα. Από την οικογένεια του παππού μου εργάζονταν συγχρόνως τρία αδέρφια και πρόσφεραν σημαντικά  στο κοινό ταμείο. Κάθε δεκαπέντε μέρες που έπαιρναν  το μισθό τους, όπως μου διηγιόταν η μάνα μου, η γιαγιά μου τους περίμενε με ανοιχτή την ποδιά κι εκεί μέσα εναπόθεταν την αμοιβή της  δουλειάς τους. Άλλες εποχές, άλλα ήθη.

 

            Όμως εκεί στο χώρο της εργασίας δημιουργούνταν πολλές γνωριμίες και ακατάλυτοι δεσμοί φιλίας που κρατούσαν χρόνια και στις δύσκολες στιγμές αποδεικνύονταν σωτήριες.  Όταν σε κάποια στιγμή ο παππούς μου βρέθηκε σε δύσκολη θέση από οικονομική άποψη, ο πατέρας μου έτρεξε σε φίλους των οικισμών του Μπούρινου, δανείστηκε χρήματα, τα οποία και εξόφλησε δουλεύοντας στα μεταλλεία. Η καθημερινή συναναστροφή των εργατών είχε και τις ευχάριστες στιγμές με τα τραγούδια, τις ιστορικές διηγήσεις και άλλα συμβάντα σε ώρες ανάπαυλας και ξεκούρασης.

Θα κλείσω με ένα περιστατικό όπως μου το διηγήθηκε ο μπάρμπα-Χρήστος, αδερφός του πατέρα μου. Εκεί εργάζονταν άνδρες με σωματική και ψυχική δύναμη και κάποιοι ξεχώριζαν για τη δύναμη και την τέχνη στην πάλη. Ανάμεσα σ΄ αυτούς ήταν κι ένα παλικάρι απ’ την Ποντινή που έκανε τον παλαιστή και οι συντοπίτες του άρχισαν να προκαλούν σε κάποια στιγμή ξεκούρασης λέγοντας: «Ποιος μπορεί να παλεύει με το Λάζαρον». Μόλις το άκουσε ο αδελφός του ο Κωνσταντής, ένας ψηλός και γεροδεμένος άντρας, σηκώθηκε, πέταξε το σακάκι του και απάντησε στην πρόσκληση. Δεν άργησαν οι δυο άντρες να πιαστούν και σε λίγο ο Λάζαρος βρέθηκε με την πλάτη στο χώμα. Ο Λάζαρος και οι φίλοι του ντροπιάστηκαν κι άλλη φορά δεν τόλμησαν να προκαλέσουν.

            Τέτοια και άλλα πολλά θα είχαν να διηγηθούν όσοι ακόμα ζουν από κείνους που έχυσαν τον ιδρώτα τους στις γαλαρίες όχι αυτού του απρόσιτου, αλλά του φιλικού και χρήσιμου σε όλους Μπούρινου.

 

---

[1] Ο Θ.Παπαθανασίου διετέλεσε διευθυντής Γυμνασίου-Λυκείου , προϊστάμενος Γραφείου Εκπαίδευσης, συγγραφέας του βιβλίου «Τα δημοτικά τραγούδια του Ταξιάρχη Γρεβενών» 2004.